و تحديث زمين بگفته ى ابو مسلم اين است كه براى هر كس جزاى كارش نمودار مىشود چنان كه مىگوئيد : اين خانه حكايت مىكند كه وقتى جاى بزرگان بوده است .
« بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى - الخ » مجمع : 1 - يعنى خداى تو به زمين الهام كرده كه آنچه در آن انجام شده و هر خبرى كه بوده است او بگويد 2 - وحى كرد به او كه آنچه از آدمى و گنج در دل دارد برون آرد .
آلوسى : باء بمعنى سبب و علَّت است و معنى اين است اين كار زمين از آن رو است كه خدا به او الهام كرده است .
« أَشْتاتاً » 6 تأويلات : يعنى پراكندگان كه بعضى خوشبختند و بعضى بدبخت .
« لِيُرَوْا - الخ » 6 ابو الفتوح نوشته : تا بايشان بنمايد كردارهاى ايشان . و حسن و اعرج خواندند « لِيُرَوْا » بفتح ياء يعنى تا آنها خود ببينند و عامّهء قرّاء بضمّ خواندند يعنى تا به آنها نشان دهند .
« يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ » 7 ابو الفتوح : محمّد بن كعب گفت : اگر كافر كار خوب كند در دنيا اثر نيك آن براى خود و با كس و كارش باشد و اگر مؤمن كار بد كند سزاى آن در دنيا خود و يا بواسطه ى كس و كارش خواهد ديد و چون از دنيا بروند از خوبى كافر و بدى مؤمن چيزى نماند و چون اين آيه نازل شد اصحاب پيغمبر زبان به شكايت گشودند كه چون شود بيك مثقال بدى مجازات شويم ؟ فرمود : بيماريها و گرفتاريهاى زندگى در برابر بديهاى كم و مثاقيل شرّ شما است و آنچه نيكى اندك و مثاقيل خير داشته باشيد براى شما اندوخته مىشود . مقاتل گفته است : اين آيه براى دو نفر آمد كه يكى مىگفت : در قرآن است « وَيُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّه » يعنى با اينكه خوردنى را دوست دارند به ديگران مىدهند و من يك دانه ميوه و يك پاره نان را دوست ندارم كه به مقتضاى آيه عمل كنم و بيش از آن توانائى بخشش ندارم پس من چه توانم داد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 642
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٤٢