در انديشه ى پروردگار خود بود .
سخن مفسّرين : مجمع : اين سوره را بريّة و قيّمة مىنامند و اختلاف است كه به مكّه نازل شده است يا به مدينه . و به حساب قاريهاى بصره نه آيه است كه آنها « مُخْلِصِينَ لَه الدِّينَ » را آخر آيه دانستهاند و بعد از آن را آيتى ديگر شمردهاند و ديگران هشت آيه دانستهاند .
« مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ » 1 طبرى : دو معنى شده است : 1 - يعنى آنها از كفر خود جدا نمىشوند تا حجّت و برهان كه پيغمبر است برايشان برسد 2 - يعنى اهل كتاب كه خود مشرك هستند توصيف پيغمبر را در كتب خود رها نكردند و نقل كردند تا آنكه پيغمبر مبعوث شد آنگاه دو دسته شدند كه بعضى او را پذيرفتند و بعضى منكر شدند . و بهتر اين معنى است كه مشركين و اهل كتاب تا پيغمبر نيامده بود از هم جدا نبودند .
كشف : 1 - ابن كيسان گفته است : يعنى همه اين كافران صفات پيغمبر و پيغمبرى او را در كتابشان داشتند تا آنگاه كه او مبعوث شد آنها دو دسته و بعضىشان پذيرفتند 2 - يعنى دستبردار از كفر نيستند تا مرگشان فرا رسد .
فخر : واحدى در كتاب بسيط گفته است : مشكلترين آيات قرآن در نظم و تفسير اين آيه است و بزرگان علما در اين خطا كردهاند و او خود مطلبرا خلاصه نكرده است ولى اوّل اشكال اين كه در آيه معلوم نشده است كه از چه منفك نشدهاند . دوّم اينكه « حَتَّى » مىفهماند امتداد و آخر كار را پس چون به قرينه معلوم است كه مقصود انفكاك از كفر است بايد معنى چنين باشد : آنها دستبردار از كفر نيستند تا آنگاه كه بيّنه براىشان آمد و از كفر دستبردار شدند و پس از اين آيه گفته شده است « وَما تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ » كه چنين معنى مىدهد : پس از آمدن بيّنه و پيغمبر متفرّق شدند و پيش از آن متفرّق نبودند و اين خود اشكالى است كه دو آيه با هم سازگار نيست و جواب اين اشكال از چند راه است : 1 - آنكه صاحب كشّاف خلاصه كرده
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 635
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٣٥