« بِسْمِ اللَّه - الخ » كشف الاسرار : از جمله ى كلمات قدم كه آن منبع الطاف كرم بسمع نبوّت رسانيدند و مؤمنان و دوستان را به تعليم آن رتبت تخصيص دادند هيچ كلمه در نظم و صيغت و در نثر لغت آن عزّت و حرمت و آن شرف و رفعت ندارد كه اين آيت تسميت دارد . و بر جمله همى دان كه اين آيت تسميت معادن حقايق است و منابع دقايق و مشارع شرايع هر كه از دلى صافى و جانى بعهد ازل وافى بگويد « بِسْمِ اللَّه - الخ » از عذاب و عقاب رست و به ثواب بىشمار پيوست .
« نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ » 1 طبرى : اين جمله يادآورى است از سوى حق نعمتها كه به پيغمبر رسيده و سينه اش آماده ى هدايت و ايمان شده است و دلش نرم و جايگاه دانش و حكمت شده است .
مجمع : 1 - گفتهاند از دشمنان دل آزرده بود و در برابر چندان آيات به او رسيد كه هر آنچه خدا فرمان كرده بود و بار بر دوش او نهاده بود آسوده و بر خود آسان دهد از اين روى گفتند « ألَمْ نَشْرَحْ ؟ » 2 - يعنى آنچه از كارها و دل وا پسيهاى زندگى كه تو را از دريافت حقّ باز مىداشت واپس زديم و ز پيش پاى تو برداشتيم . از ابن عبّاس نقل است كه از پيغمبر پرسيدند نشانه ى شرح صدر چى است ؟ فرمود « التّجافي عن دار الغرور و الانابة الى دار الخلود و الاعداد للموت قبل نزول الموت .
ابو الفتوح نوشته : بدانكه در اخبار ما چنان است كه اين دو سوره يكى است ميان آن فصل نكنند به « بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » براى تعلَّق بعضى به بعضى از جهت معنى چون گفت : نعمت او حديث كن و آنگه آن نعمت باز گفت و در تعداد آن نعمتها گرفت بقوله « ألَمْ نَشْرَحْ - الخ » و به نزديك ما اگر در فريضه خوانند در يك ركعت اين هر دو يك بار بايد خواندن و همچنين گفتند در « ألَمْ تَرَ ، و لإِيلافِ قُرَيْشٍ » و معنى آن اين است كه خداى تعالى بر سبيل
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 605
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٠٥