براى خود و ديگران دشوارى پسنديد و پيش گرفت همان خواسته ى او و رفتارش كه با خودش در قدرت خدا هستند او را بسوى دشوارى جلو مىبرد و كومك بدكارى او مىشود . پس اين آيات نمىفهماند كه آدمى در كار خود وادار شده و مجبور است بلكه در آنچه اصل آفرينش او و دگر آفريدگان است يكى هستند و از جهانى دگر درست شدهاند كه خود ندانسته پديد آمده است ، و اختيار نداشته است و آنچه نتيجه ى كار زندگى او است در اختيار او است كه چگونه بينديشد و كدام را برگزيند ، پس آدمى ز آغاز تا بانجام نه مجبور است نه مختار بلكه تركيبى است از جبر كلَّى اوّلى و اختيار جزئي بعدى .
4 - بقيّه ى آيات تا آخر سوره مىفهماند اختيار آدمى را در كارهاى روزانه ى خود چون گفته شده است او مال فراهم كرد و سودش نداد پس در جمع مال اختيار داشته است . پس از آن گفته شده است هدايت وظيفه ى ما است كه رهبرى كنيم و او هر چه خواهد از آن استفاده كند ولى آغاز و انجام به قدرت ما است كه او را درست كرديم و سر انجام بسزاى كارش برسانيم .
سورهء ضحى - 93
بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
وَ الضُّحى ( 1 ) وَاللَّيْلِ إِذا سَجى ( 2 ) ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَما قَلى ( 3 ) وَلَلآخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الأُولى ( 4 )
وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى ( 5 ) ألَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى ( 6 ) وَوَجَدَكَ ضَالاًّ فَهَدى ( 7 ) وَوَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى ( 8 ) فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلا تَقْهَرْ ( 9 )
وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ ( 10 ) وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ ( 11 )
معنى لغات : « الضُّحى » هنگام نمودارى و نورانى بودن خورشيد . « سَجى » شب آرام شد ، بدرازا كشيد ، شتر ناله كرد . « قَلى » كسى را دشمن داشت ، چيزى را كباب كرد . « عائِلًا » نيازمند . « فَلا تَقْهَرْ » بر او چيره مشو و بيچاره اش
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 592
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٩٢