« فَسَنُيَسِّرُه لِلْعُسْرى » 10 ابو الفتوح : يعنى او را در كار خود آزاد گذاريم براى كار دشوارتر كه گناه و گرفتارى جهنّم باشد .
فخر : دو كلمه ى يسرى و عسرى چند معنى شده است : 1 - يسرى يعنى خير و عسرى يعنى شرّ 2 - اوّلى آسانى انجام وظائف و خوددارى از ناشايسته ها . دوّمى دشوارى اين كار بر آدمى 3 - يسرى يعنى آسانى آن كار نيك كه انجام داده است و مثل اين است كه گفته شود آماده اش مىكنيم تا باز در راه خدا ببخشد و عسرى بر عكس يعنى آماده اش مىكنيم كه بر آن بخل گذشته ى خود پا بر جاى بماند . و قفّال گفته است همه ى اين معانى ممكن است در لغت مجاز باشد چون از هر كارى سر انجام آن منظور است و هر چه سر انجامش آسايش و آسانى و پسند بود يسرى گفته مىشود كه نتيجه ى همه عبادات و نكوكاريها همين است اگر سر انجام برنج و دشوارى كشيد عسرى خواهد بود و همه ى گناهان داراى اين نتيجه هستند . و معتقدين بجبر به اين آيه استدلال كردهاند كه مؤمن نكوكار را خدا آماده ى آن مىكند و كافر بد كار را هم خدا آماده ى آن مىكند . قفّال از استدلال به اين آيه چنين جواب داده است : 1 - جمله ى « فَسَنُيَسِّرُه لِلْعُسْرى » استعمالى است مجازى كه براى قرينهء جمله ى اوّل « فَسَنُيَسِّرُه لِلْيُسْرى » براى « عسرى » نيز « نيسّر » گفته شده است مثل « جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها » در صورتى كه جزاى بدكارى كار بد و سيّئه نيست بلكه خوب است و لازم و حسنه است يا مثل « فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » كه آزار درد - ناك بشارت و خوش خبرى نيست بلكه بيم است و خبر ترسناك . پس چون آن مهربانى حقّ كه وادار به فرمانبرى مىكند تعريف به « نيسّر » شده است براى قرينه محروم شدن از اين مهر حقّ نيز « نيسّر » آمده است 2 - جمله ى « فَسَنُيَسِّرُه لِلْعُسْرى » كه نسبت بحقّ داده شده است نه از آن رو است كه خدا فاعل و انجام دهنده ى آمادگى و آسانى براى بدى است بلكه از آن رو است كه توانائى و وسيله ى هرچيز از او پيدا شده است از اينروى گفته شده است ما آماده كرديم
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 590
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٩٠