زنان بيم دهيم
15 كه فرا نگيرد مگر آن بخت برگشته آدمى
16 كه سخن حقّ دروغ شمرد و روى از آن بگرداند
17 و زود از آن دور شود پرهيزكار كسى كه
18 سرمايه ى خود مىبخشد تا خويشتن پاكيزه ز هر بدى كند
19 نه چشم پاداش نيكى بكس دارد
20 و بجز جستن راه پروردگار بزرگ خود خواهشى ندارد
21 و البتّه روزى [ ز سود كار خود ] خوشنود بود .
سخن مفسّرين : مجمع : اين سوره بيست و يك آيه است و بمكّه نازل شده است .
« بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » كشف الاسرار : در زاويه ى درويشان همه سوز طلب تو ، در كوى خراباتيان همه درد نايافت تو ، در كليساى ترسايان همه نشاط جست و جوى تو ، در آتشگاه گبران همه درد واماندگى از تو .
« وَما خَلَقَ - الخ » 3 طبرى : از علقمه نقل شده است كه بشام رفتم و ابو درداء صحابى پيغمبر را ديدم پرسيد از مردم كجا هستى ؟ گفتم : كوفه .
گفت : عبد اللَّه مسعود اين آيه را چگونه مىخواند ؟ « وَاللَّيْلِ إِذا يَغْشى وَالنَّهارِ إِذا تَجَلَّى » گفتم چنين مىخواند « و الذّكر و الانثى » او گفت : نزديك است كه مردم اين شهر مرا بواسطه ى اين گونه قرائت گمراه شمرند با اينكه من از پيغمبر همين قرائت را شنيدم . و بقرائت مشهور ممكن است ما براى مصدر باشد يعنى به آفرينش نر و ماده سوگند و ممكن است موصول باشد يعنى سوگند به آنكه نر و ماده آفريد .
مجمع : از عليّ عليه السّلام و ابو درداء و ابن مسعود و خود پيغمبر « خلق الذكر و الانثى » نقل شده است كه كلمه ى « ما » در قرائت آنها نبوده است و از امام صادق نيز اين قرائت نقل شده است .
« سَعْيَكُمْ لَشَتَّى » 4 مجمع : يعنى كارهاى شما براى چيزهاى گوناگون است بعضى براى بهشت رفتن كار مىكنيد ، و بعضى براى دوزخ ، بعضى براى آزادى و بعضى براى نابودى خود ، بعضى براى دنيا و بعضى براى عقبى ،
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 587
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٨٧