است تا از آن بگذرد و رها شود .
مجمع : 1 - ممكن است اين جمله نفرين باشد يعنى از آن تل جهنّم گذر نكند و آسوده نشود 2 - چرا از آن عقبه ردّ نشدند . و كلمه ى عقبه چند معنى شده است : 1 - مثل است و كنايه از رنج و سختى مانند غلام آزاد - كردن و يتيم و نادار سير كردن چنان كه در آيت بعد به صورت پرسش و پاسخ گفته شده است 2 - تپّه اى است در جهنّم كه به فرمانبرى مىتوان از آن گذر كرد چنان كه از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نقل است كه فرمود : شما را در جلو تپّه ى دشوارى است كه سنگين باران از آن گذر نتوانند كرد و من مىخواهم شما را جورى رهنمائى كنم كه بار خود را سبك كنيد تا بتوانيد از آن پشته رد شويد 3 - مقصود صراط است كه روى جهنّم است به تيزى شمشير سه هزار مسافت و درازى آن است كه همگى سر بالائى و سرازيرى است و هموارى و در دو سوى آن سگها و سر نيزه هاى آهن است كه هر كس به اندازه اى گرفتار مىشود و ديگرى مىگذرد و ديگرى سرنگون آتش مىشود .
ابو الفتوح : از بزرگى پرسيدند : اين عقبه كه به اين آيه گفته شده است چگونه چيزى است ؟ گفت : آن نفس تو است از آن بگذر تا عقبه را پشت سر كنى .
« فَكُّ رَقَبَةٍ » 13 مجمع : 1 - يعنى جان خود را از گرفتارى گناهان آزاد كند بوسيله ى توبه 2 - بوسيله ى اطاعت و بندگى خود را از آزار آن جهانى آزاد كند ، و كلمات « فَكُّ » و « إِطْعامٌ » « فكّ و اطعم » به صورت فعل نيز خوانده شده است . و نيز كلمه ى « ذِي مَسْغَبَةٍ » ذا با الف خواندهاند تا مفعول اطعام باشد و كلمه ى « يَتِيماً » بدل از آن باشد و به قرائت با ياء مضاف اليه يوم است .
« يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ » 15 ابو الفتوح : بعضى گفتند : كلمه ى « مَقْرَبَةٍ » از قرابت به معنى خويشاوندى نيست بلكه از قرب بمعنى نزديكى است و كنايه از گرسنگى است كه پهلوها بهم نزديك شدهاند چون به شكم غذا نرسيده است و خالى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 579
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٧٩