كه بلندى پايه و برترى از سطح زمين باشد .
« أفَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الإِبِلِ - الخ » 17 ابو الفتوح : چون اوصاف بهشت گفته شد و تختهاى بلند آن كافران تعجّب كردند كه چگونه بر آن تختها بالا ميروند ؟ اين آيات آمد كه شتر با آن بلندى بار نهادن و سوار شدن بر آن آسان است . و چون براى عرب عزيزترين حيوانات شتر است و هميشه در جلو چشم او از اين روى براى نماياندن قدرت حق از آن نام برده شده است كه استفاده هاى گوناگون دارند و گفتهاند : مقصود از ابل ابر است ولى در لغت و استعمال عرب قرينه اى بر آن نيست .
فخر : از برتريهاى شتر بر دگر حيوانات خاصيّت راهيابى او است كه خود آن را ديدم بسفرى در بيابان دور از آبادى راه را گم كرديم شتر نرى را جلو كاروان رها كردند و آن حيوان از اين سوى به آن سوى مىرفت و تپه ها و پشته ها را مىپيمود و كاروان بدنبالش روان بود تا پس از مدّتى دراز به راه رسيد و همگى در عجب بوديم كه چگونه اين حيوان پيچ و خمها و پست و بلنديها را در خاطر خود سپرده و راه را پيدا كرده است با اينكه يك بار از آنجا گذشته است ، و خردمندان از پيدا كردن آن عاجز بودند .
تفسير حسينى : پير رومى قدّس سرّه فرموده : رباعى :
بر خوان افلا ينظر تا قدرت ما بينى
يك ره بشتر بنگر تا صنع خدا بينى
در خار خورى قانع در باركشى راضى
اين وصف اگر جوئى در اهل صفا بينى
« فَذَكِّرْ » 21 مجمع يعنى مردم را به نعمتهاى حقّ و وجوب شكر او يادآور باش ، ابو مسلم گفته است : يعنى اين آيات را بيادشان آور و وادار - شان كن كه به آن استدلال كنند . و جملهء بعد « بِمُصَيْطِرٍ » يعنى تو بر دلهاشان مسلَّط نيستى كه ايمان را به آن داخل كنى و اگر كسى نپذيرفت تو مسئول نيستى .
و بعضى گفتهاند : يعنى تو مسلَّط نيستى تا بتوانى مجبورشان كنى بر مسلمانى .
و اين آيه بآيات امر بجهاد نسخ شده است . ولى اين معنى و نسخ آن درست