« خَلَقَ فَسَوَّى » 2 فخر : در اين جمله سه احتمال است : 1 - آدمى را راستبال و نيكو آفريد 2 - آدمى را آفريد كه آماده ى همه ى كارهاى حيوانات است و حيوان آفريد كه هر دسته آماده ى كارى است و دسته اى آماده ى كار ديگر كه از هيچيك كار ديگرى ساخته نيست 3 - جانداران را چنان آفريد كه هر كدام را به آنچه نيازمند در زندگى است ببخشيد .
« قَدَّرَ فَهَدى » 3 مجمع : « قدر » بىتشديد قرائت علىّ عليه السّلام است و كسائى چنين خوانده است و ديگران با تشديد و هر دو بيك معنى است . و مقصود اندازه گيرى آفريدگان است در صورت و اعضاء و احتياجات زندگى و راهنمائى آنها بيافتن راه زندگى مادّى و معنوى هر كدام به اندازه ى گنج و نياز خود .
« سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى » 6 طبرى : در مقصود از اين آيه اختلاف است :
1 - خداوند به پيغمبر مىگويد : چنان قرآن را به تو ياد ميدهيم كه فراموش نكنى ولى در خواندن آن شتاب مكن . و اين جمله مانند اين آيه است « لا تُحَرِّكْ بِه لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِه » 2 - يعنى تو را تواناى به خواندن قرآن مىكنيم و تو به همه ى آن رفتار كن و چيزى از آن رها مكن . پس « فَلا تَنْسى » يعنى فلا تترك .
مجمع : اقراء بمعنى گوش دادن بقرائت است براى جلوگيرى از خطا و اصلاح آن و معنى جمله اين است : ما مواظب قرائت تو و نگهبان آن هستيم كه خطا نكنى .
نيشابورى : مجاهد و مقاتل و كلبى گفتهاند : چون آيتى نازل مىشد پيغمبر زبان خود به خواندن آن زياد مىجنباند كه مبادا فراموش شود به اين آيه به آن حضرت اعلام شد كه ما چندان آن را براى تو تكرار كنيم كه محفوظ تو شود .
و روى اين نقل ممكن است مقصود از « سَنُقْرِئُكَ » تقويت حافظه و شرح صدر آن حضرت باشد كه بدون درس و با امّي بودن قرآن محفوظ بماند . و بعضى گفتهاند « فَلا تَنْسى » نهى است و بايد الف آخر ساقط شود ولى براى رعايت قرينه ى آيات ديگر به اين گونه تلفّظ شده است مانند « الظُّنُونَا و السَّبِيلَا » كه بالف تلفّظ
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 543
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٤٣