رستاخيز بدليل اين آيه « وَجاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَشَهِيدٌ و ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ » 6 - شاهد آنها كه بر زيان مردم گواهى دهند و مشهود آنان كه بر زيانشان گواهى مىدهند 7 - شاهد مسلمانان و مشهود ملَّتهاى پيش از آنان بدليل اين آيه « لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » 8 - شاهد پاره هاى تن آدمى است و مشهود خود او بدليل اين آيه « يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ » 9 - شاهد حجر الاسود ، و مشهود آدميان 10 - شاهد شبانه روز مشهود آدمى بدليل اين شعر كه گويند حسين بن عليّ عليهما السّلام فرموده است :
مضى امسك الماضي شهيدا معدّلا
و خلَّفت في يوم عليك شهيد
يعنى ديروز تو كه شاهد عادل است گذشت و بجاى آن روزى آمد كه گواه بر تو است 11 - شاهد پيغمبران و مشهود پيغمبر ما بدليل اين آيه « وَإِذْ أَخَذَ اللَّه مِيثاقَ - تا - مِنَ الشَّاهِدِينَ » 12 - شاهد خداوند ، مشهود لا إِله إِلَّا اللَّه بدليل اين آيه « شَهِدَ اللَّه أَنَّه لا إِله إِلَّا هُوَ » 13 - شاهد خلق و مشهود حقّ بدليل اين شعر :
« و في كلّ شيء له آية
تدلّ على انّه واحد «
.
« قُتِلَ أَصْحابُ الأُخْدُودِ » 4 طبرى : در جواب قسم اوّل سوره اختلاف است : 1 - اين جمله است يعنى سوگند به آسمان كه اصحاب اخدود كشته و نابود شدند 2 - ممكن است معكوس معنى شود به اين جور اصحاب اخدود نابود شدند سوگند به آسمان 3 - آيت دوازدهم « إِنَّ بَطْشَ - الخ » جواب قسم است 4 - جواب قسم در جمله نيامده و اين قول بهتر است چون عرب علامت جواب قسم را از جمله نمىاندازد و در اين آيات علامت جواب نيست .
ابو السعود : بعضى گفتهاند : اين جمله جواب قسم است و لام قسم براى كوتاه كردن بجمله نيامده است و در معنى لقتل يا لقد قتل است و مقصود از اين جمله ممكن است اخبار از سرگذشت آن مردم باشد و ممكن است به معنى نفرين بر آنها باشد و جواب قسم . و آرامش دل مؤمنين و نشان دادن سر انجام كار كافران را نيز برساند و خلاصه ى معنى چنين شود : به آسمان سوگند كه