بزرگ هم گفته شده است و در دوّم جز ويرانى آسمان و زمين نام ديگران نيامده است شايد از اين روى باشد كه هر كدام به هنگامى آمده است و پيغمبر با گروهى برابر بوده است غير آن ديگرى و در برابر هر دسته هدفى به نظر ميرسد جدا ز ديگرى چون در اوّل از ويرانى ستاره و يكايك موجودات بزرگ زمينى ياد شده است و آنچه در چشم عرب ارزنده بوده است چون شتر آبستن نزديك بزائيدن تا عظمت و هول اين چنين حوادث دلها را بلرزاند و نرم كند و آماده ى پذيرش سخن حقّ شوند . و در اين سوره با جمله هاى « أَذِنَتْ لِرَبِّها وَحُقَّتْ » كه مكرّر شده است يادى از فرمانبرى و تسليم آسمان و زمين باراده ى خداوندى بميان آمده است تا آنها كه در فرمان بردن و سر سپردن بخواست حق دو دل هستند به خود آيند كه چون آسمان و زمين فرمان مىبرند و شايسته است كه چنين باشند پس آدمى را چه رسد كه سر ز فرمان بپيچد . و آيات بعد از « يا أَيُّهَا الإِنْسانُ » تا « كانَ فِي أَهْلِه مَسْرُوراً » كه آخر آيت چهاردهم است سخنى از كفر و انكار رستاخيز نيست بلكه همه ى سخنان آن در سود و زيان فرمانبرى و نافرمانى است پس از آنكه اين نظر نوشته شد در ظلال القرآن ديدم از لابلاى نوشته هاى آن اين استفاده ى ما از تغيير سبك اين سوره فهميده مىشود .
2 - آيت نوزدهم كلمات « طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ » گرچه مفسّرين چند معنى كردهاند ولى ظاهر اين است كه چون بدنباله ى سخن از سود و زيان آدمى در جهان ديگر است اين آيه اشاره بمراحل زندگى و مرگ و رستاخيز است . و همين نيز قرينه است كه روى سخن با همگان باشد چون سخن مربوط به همگان است پس قرائت رفع بهتر خواهد بود .
سورهء بروج - 85
بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ ( 1 ) وَالْيَوْمِ الْمَوْعُودِ ( 2 ) وَشاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ( 3 ) قُتِلَ أَصْحابُ الأُخْدُودِ ( 4 )
النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ ( 5 ) إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ ( 6 ) وَهُمْ عَلى ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ ( 7 ) وَما نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ يُؤْمِنُوا بِاللَّه الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ( 8 ) الَّذِي لَه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَاللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ( 9 )
إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذابُ الْحَرِيقِ ( 10 ) إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ذلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ ( 11 ) إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ ( 12 ) إِنَّه هُوَ يُبْدِئُ وَيُعِيدُ ( 13 ) وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ ( 14 )
ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ ( 15 ) فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ ( 16 ) هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ ( 17 ) فِرْعَوْنَ وَثَمُودَ ( 18 ) بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي تَكْذِيبٍ ( 19 )
وَ اللَّه مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ ( 20 ) بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ ( 21 ) فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ ( 22 )
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 527
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٢٧