حقّ كو ؟ مرا بىمشاهده ى حقّ قرار نه ، دنا بنفسه ، فتدلَّى بقلبه ، فكان قاب قوسين بروحه ، او ادنى بسرّه ، هذا معنى قوله « لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ » « لا يَسْجُدُونَ » 21 ابو الفتوح : اين جمله دو معنى شده است 1 - يعنى خضوع ، و خشوع نكنند 2 - در آنجا كه بايد سجده كنند ، سجده نميكنند به آن جور كه مؤمنان سجده مىكنند ، ابو هريره گفت پيغمبر اين سوره مىخواند و چون به آن آيه رسيد سجده كرد . و اين از ده آيت است در قرآن كه سجده ى آن مستحب است و اين سجده ى پيغمبر را هم گفتهاند سجده ى مستحب بوده است « بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا » 22 مجمع : يعنى كافران ايمان نمىآورند چون تقليد گذشتگان خود مىكنند نه براى نقصى در بيان آيات و ادلَّه است كه نفهمند .
« أَعْلَمُ بِما يُوعُونَ » 23 مجمع : 1 - ابن عبّاس گفته است : يعنى خدا داناتر است بشرك و دروغ شمردن دين كه در دل نهان دارند 2 - ابن زيد گفته است : يعنى آنچه از اعمال نيك و بد فراهم مىكنند . و فرّاء گفته است :
كلمه ى « يُوعُونَ » از مصدر ايعاء است بمعنى چيزى در ظرف نهادن و دل آدمى جايگاه علم و جهل است كه در آن فراهم مىشود و از سخنان عليّ عليه السّلام است :
« انّ هذه القلوب اوعية فخيرها اوعاها » .
« فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ » 24 كشف : يعنى خبردارشان كن بيك آزارى كه اثر آن خبر در چهره شان نمودار شود .
مجمع : يعنى در برابر بشارت مؤمنين برحمت اين خبر را به كافران بده .
و در اين سوره دو اختلاف قرائت است : 1 - « يَصْلى » با فتح ياء و تخفيف صاد ، و ضمّ ياء و تشديد صاد چون در آيات مكرّر هر دو جور استعمال شده است 2 - « لَتَرْكَبُنَّ » با فتح باء تا مفرد باشد و روى سخن با پيغمبر ( ص ) و ضمّ باء تا جمع باشد و خطاب به همگان و نتيجه ى معنى يكى است .
سخن ما : اختلاف آغاز اين سوره با سوره ى « إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ » كه در هر دو شكافتن آسمان اعلام شده است ولى در اوّلين ويرانى ديگر آفريدگان
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 526
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٢٦