كارند
12 و آنچه كنيد بدانند
13 البتّه آنها كه نكوكارند در خوشى و نازند
14 و بدكاران در گودالى ز آتش سوزان
15 كه بروز جزا بدان فراشان دارند
16 و هرگز از آن جدا نباشند ، [ اى آدمى ]
17 تو چه دانى روز سزا چه باشد ؟
18 و البتّه ندانى آن چه روزى است ؟
19 آن روز كس را براى كس اختيار نباشد كه كار آن روز با خداوند است و بس .
سخن مفسّرين : مجمع : اين سوره نوزده آيت است كه جمله بمكّه آمده ، و سوره ى انفطار نيز نامند .
« إِذَا الْبِحارُ » و « إِذَا الْقُبُورُ » 3 و 4 طبرى : يعنى چون ز هر دريائى آب فراوان بجوشد و بدرياى ديگر ريزد كه همگى پر شوند و گورها را از زير و بالا آرند و مردگان آن را بيرون بياورند .
« ما قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ » 5 ابو الفتوح : 1 - يعنى آنچه در اول عمر كرده و آنچه در آخر عمر كرده 2 - آنچه جلو داشت و انجام داد از وظائف و آنچه واپس انداخت و نكرد 3 - آنچه فرزندى خوب تربيت كرده كه براى او شفاعت كنند و آنچه زياده رو و مفرط شدند 4 - يعنى هر چه كرده و هر چه نكرده .
5 - هر چه خوب كرده و آنچه از بد خوددارى كرده .
« ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ » 6 ابو الفتوح : 1 - در خبر است كه پيغمبر اين آيه را قرائت كرد و فرمود : نادانى آدمى او را فريفته است 2 - قتاده گفت :
دشمن بيچاره ى چيره بر او گولش زد كه شيطان باشد 3 - فضيل عياض گفت :
پرده هاى آويخته خداوندى كه بدى آدمى را مىپوشد مرا گول زد 4 - مقاتل گفت : گذشت و عفو خدائى كه به زودى سزاى نمىدهد گول مىزند 5 - سدى گفت : مداراى خدا 6 - يحياى معاذ گفت : نيكى خداوند در گذشته و آينده 7 - ديگر گفت : بردبارى خدا 8 - ابو بكر وراق گفت : در آيه آموخته شده است كه بگويند كرم تو فريفته كرد 9 - بخشش و گذشت او .
مجمع : كلمه ى كريم چند معنى شده است : 1 - آنكه نعمت دهد براى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 502
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٠٢