شان گشوده شود پس همگى نامه ها به آن هنگام گشوده است و اعمال بشر اين منظومه ى شمسى بجملگى آماده است و كارنامه ى همگى باز است ولى تا آن هنگام نشده به اين جور نيست بلكه قسمتى از اعمال و كارنامه ها آماده و گشاده است و ديگران كه هنوز نرفتهاند كارنامه و عمل آنها نمودار نشده است .
5 - « وَلَقَدْ رَآه » در آيت 22 يعنى پيغمبر آن رسول كريم را در افق بهين ديد . آيا پيغمبر چه چيز را ديد و چگونه ديد ؟ البتّه پيغمبران آمادگى خاصّى دارند براى فرا گرفتن الهامات غيبى كه حقايق جهانى و مصالح بشرى را يا در دل دريابند چنان كه در قرآن است : « نَزَلَ بِه الرُّوحُ الأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ و يا امواج آسمانى و سخن خدائى بگوششان رسد چنان كه براى موسى گفته شده است :
« إِذْ ناداه رَبُّه » گاهى هم آنها چشم مجهّز و آماده دارند براى ديدن حقايق آسمانى تا بتوانند خوب و بد جهانى و صلاح و فساد آن را بينند و تشخيص دهند و آن دل و چشم و گوش كنجكاو كه پيغمبر داشت و در كوههاى مكّه گم شده ى خود را مىجست البتّه به روزى رسيد كه آنچه مىجست ديد و آنچه مىخواست شنيد و در دل خود استوار يافت از اينروى قرآن اين حالت تكامل پيغمبر را نشان داده است به اين ترتيب : اوّل - فرستاده ى حقّ را ديد يعنى آن موجود رابط معنوى كه عالم إله و حقايق آفرينش را بعالم مادّه پيوند مىدهد و رابط و حدّ فاصل ميان وجود مطلق و نور الأنوار و بسيط الحقيقة ثابت لا يزال است با موجودات و ظلال مؤتلفه ى مركّبه ى متبدّله . چنان كه پايگاه آفرينش بر اين است پديده هاى جورواجور كه نسبت بيكدگر علَّت و معلول شمرده مىشوند آن برترين فرد و علَّت اصلى همگى ، مربوط بفرد دوّم و علَّت آن است و همچنين فرد دوّم معلول حركت اوّل و علَّت حركت سوّم و حدّ فاصل ميان آن دو است تا آخرين فرد كه نتيجهء كار و معلول حركت همگى است . چنان كه دستگاه ساعت يا كارخانه هاى بزرگ اين گونه نظم و شرط درست مىشوند و به راه مىافتند . آدمى نيز با آنچه اختراع مىكند و مىسازد ، نيروى انديشه و تخيّل او سپس ابزار كار او رابط و حدّ فاصل
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 499
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٩