3 - بآيت پنجم « وَإِذَا الْوُحُوشُ - الخ » استدلال شده است كه رستاخيز براى همه ى جانداران است گرچه دد و دام باشد ولى ما در اين كتاب مكرّر ثابت كردهايم كه رستاخيز بدنباله ى خرد و دريافت و جدائى خوب و بد است و براى فرزند آدمى كه به اين پايه نرسد تصديق حشر مشكل است تا چه رسد به ديگر جانداران و اين كه در اينجا گفته شده است شايد بمانند آيت 4 « إِذَا الْعِشارُ » باشد كه بواسطه ى بزرگى و اثر مخصوص آن در افكار اعراب گفته شده است كه چون دگرگونى جهانى چنان شود كه بيش از انجام اين حوادث تا اين دسته هاى جورواجور جانداران بيابان شما نابود نشدهاند از ترس و بىآرامى دورهم جمع شوند و دسته اى را پرواى دسته ى ديگر نباشد و ترس و طمع در آنها نماند آن وقت است كه هر كسى كرده ى خود آماده بيند .
4 - ما در اين كتاب گفتهايم كه آنچه بخاطر مىرسد اين است كه مرگ هر كس رستاخيز او است و اين آيات ظاهر است در اينكه رستاخيز و شمار كار آدمى همان هنگام ويرانى جهان است ليكن در اين آيات بجز 3 آيت « وَإِذَا الْمَوْؤُدَةُ - الخ » . « عَلِمَتْ نَفْسٌ - الخ » . « وَإِذَا الصُّحُفُ » كه مىفهماند در آنهنگام مسئوليّت و آمادگى كارهاى دوره ى زندگى آدمى نمودار است در ديگر اين آيات كمتر اشاره اى به اين نيست پس شايد آمادگى اعمال آن روز براى آنها است كه در آن دوران زيست مىكنند و به آن حوادث نابود مىشوند و ديگران به هنگام مرگ كارهاشان را آماده ديدهاند و البتّه تا آن هنگام و تا هميشه آن آمادگى هست و نتيجه ى كار خود مىبينند و مسئوليت زنده بگور كردن اختر نيز اگر تا آنهنگام چنين رسمى باشد پرسش از او همان وقت است و گر نه ممكن است اشاره باشد به اينكه كسانى كه چنين كار كردهاند تا آن هنگام اين مسئوليّت باقى است و هرگز از زير بار اين گناه بيرون نمىروند . و همچنين آيت 10 « وَإِذَا الصُّحُفُ » كه روشنتر است در آن هنگام همه ى نامه هاى اعمال مردم گشوده است چه آنها كه جلو مردهاند از آن دم مرگ گشوده بوده است و چه آنها كه به آن هنگام بروند نامه -
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 498
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٨