ابو السعود : چون در اين سوگندها سخن از جان كندن و سختى رستاخيز است پس نشانه است كه سوگند براى پيدايش قيامت است و جواب قسم « لَتُبْعَثُنَّ » خواهد بود يعنى سوگند بنازعات و ناشطات و سابحات و سابقات و مدبّرات كه شما را از گور در مىآورند .
عبده : در سوگندهاى قرآن علت مخصوصى به نظر مىرسد كه موجب آن شده است : 1 - چون مردم چيز بزرگى را بىمقدار مىدانستند سوگند به آن ياد شده است مثل قرآن كه جادو مىناميدند مورد سوگند شد تا ارزش آن معلوم شود 2 - چون چيز يقينى را باور نداشتند براى پا بر جا كردن آن سوگند ياد شده است مثل رستاخيز كه براى نشان دادن درستى آن سوگند ياد شده است .
3 - براى توجّه مردم و پند گرفتن از آفرينش آن مثل سوگند بشب و روز 4 - بر - خلاف آنچه بوده در آن مىنگريستند مثل ستارگان كه آنها را معبود خود مى - پنداشتند سوگند به آنها ياد شده است تا معلوم شود كه مردم بخطا ميرفتهاند .
« يَوْمَ تَرْجُفُ - الخ » 6 - 7 طبرى : 1 - حسن بصرى گفت : « راجفة » نوبت اوّل است كه براى مردن زنده ها بصور دميده مىشود و « رادفة » نوبت دوّم است كه براى زنده شدن مردگان بدنبال اوّل است 2 - مجاهد گفت : راجفة يعنى زلزله كوه و زمين و رادقه شكافتن آسمان است بدنبال آن زلزله چنان كه بآيت ديگر است « وَانْشَقَّتِ السَّماءُ . . . فَدُكَّتا دَكَّةً واحِدَةً » 3 - ابن زيد گفت : راجفه زلزله ى زمين است و « الرَّادِفَةُ » پيدايش رستاخيز است كه بدنبال آن است . و بعضى از نحويهاى بصره گفتهاند : جواب سوگندهاى اوّل سوره ممكن است اين سه آيه باشد تا « قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ - الخ » يعنى سوگند به اينها كه روز لرزش زمين و دنباله ى آن دلهائى ترسناك باشد . و ممكن است جواب قسم آيت 26 باشد « إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً - الخ » . يعنى سوگند به اينها كه در اين سرگذشتها پندى است براى آنكه برسد .
« أإِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ » 10 طبرى : عرب مىگويد « رجع فلان على
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 468
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٦٨