كه بخبر يك نفر نمىشود عمل كرد چون ممكن است دروغ باشد اگرچه عادل باشد كه تا كسى معصوم نباشد شايد دروغ بگويد و با احتمال دروغ لازم است خود - دارى از عمل بگفته ى او ، و بعضى گفتهاند : چون گفته شده است : اگر فاسق خبرى داد تحقيق كنيد معلوم مىشود خبر غير فاسق تحقيق لازم ندارد و مىشود به آن عمل كرد . ولى اين درست نيست چون اينكه ميگويند : از راست و دروغ خبر فاسق تحقيق لازم است مىفهماند خبر عادل تحقيق لازم ندارد . استفاده ى از دليل الخطاب است كه از اين گونه سخن ما چنين مىفهميم و دليل الخطاب در نزد اهل تحقيق حجّت نيست و به آنچه از ضمن سخنى فهميده شود تكيه نمىتوان كرد .
و جمله ى * ( فَتَبَيَّنُوا ) * « فتثبّتوا » نيز خوانده شده است از تثبت به معناى ثبات و بجاى ماندن و انديشه كردن و شتاب نكردن كه نتيجه ى مقصود يكى است .
« وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّه - الخ » 7 فخر : چون در آيت پيش دستور داده شد كه بخبر فاسق عمل نشود و جستجوى از راست و دروغ آن شود به اين آيه گفته شده است كه پرده بردارى از حقيقت آسان است كه پيغمبر بميان شما است و او بى جهت بسخن شما گوش نمىدهد تا موجب رنج شما شود و جمله ى بعد « حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الإِيمانَ » اشاره است به اين كه عقل شما در پيدا كردن درست و نادرست بس نيست و خداوند دين در دل شما محبوب كرده است پس در پذيرش آن توقف نكنيد تا بوسيله ى پيغمبر به راه راست برويد .
مجمع : ارتباط جمله ى « حَبَّبَ إِلَيْكُمُ - » الخ « بآيت پيش چنين است يعنى پيغمبر در بيشتر كارها بگفته ى شما رفتار نكرد و شما هم گرفتار رنج نشديد چون خدا دوستى ايمان را در دل شما انداخت تا سخنش پذيرفتند و آسوده ما نديد » فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي « 9 كشف : حارث اعور گفت : از علىّ عليه السّلام پرسيدند :
آيا آنها كه در جنگ جمل و صفّين با تو جنگيدند مشرك بودند ؟ فرمود : از شرك فرار كردند . عرض كرد منافق بودند ؟ فرمود : منافق كم شود كه به ياد خدا باشد .
پرسيد حال آنها چه بود ؟ فرمود : « اخواننا بغوا علينا » برادران ما بودند كه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 39
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٩