مدنى ، دسته اى گفتهاند : چند آيه بمكّه و چند آيه بمدينه نازل شده است .
و قاريهاى بصره نوزده آيه دانستهاند و دسته اى از مردم مدينه هجده آيه و ديگران بيست آيه و مردم كوفه و شام و بعضى از مدنيها « الْمُزَّمِّلُ » را يك آيه دانستهاند . غير از آخرين قاريهاى مدينه « شِيباً » را آخر آيه دانستهاند و مردم مكّه « إِلَيْكُمْ رَسُولًا » را آخر آيه دانستهاند .
« يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ » 1 كشف : در اوّل اين سوره « قُمِ اللَّيْلَ - الخ » نماز شب واجب شد و به آخر « عَلِمَ أَنْ لَنْ - الخ » نسخ شد .
جهت نزول : اسباب النّزول : جابر گفت : قريش بدار النّدوة فراهم شدند كه پيغمبر را چگونه معرّفى كنند تا مردم از او دورى نمايند . يكى گفت :
غيبگو . گفتند : غيبگو نيست . ديگرى گفت : مىگوئيم ديوانه است . گفتند :
ديوانه هم نيست ، سوّمى گفت جادو مىناميم ، باز گفتند : او جادو نيست .
چون پيغمبر از اين گفتگو خبردار شد خود را بجامه هاى خويش پيچيد و بخواب رفت . جبرئيل آمد و گفت « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ » .
كشف : مزّمّل بمعنى متزمّل است كه تا به زاى تبديل و ادغام شده است .
1 - ابن عباس گفت : چون پيغمبر ( ص ) بكوه حراء جبرئيل ديد ترسيد كه بندهاى تنش مىلرزيد برگشت و مىگفت « زمّلونى » و او را به قطيفه پيچيدند جبرئيل آمد و گفت « يا أَيُّهَا - الخ » 2 - بعضى گفتهاند : لباس خواب خود را پيچيده بود كه اين آيه آمد 3 - بجامه ى خود براى نماز نقل كردهاند 4 - عكرمه گفته است زمل بمعنى بار برداشتن است پس معنى اين است : اى كه بار سنگين پيامبرى بر دوش دارى 5 - سدّى گفته است : اين جمله كنايه از خواب است يعنى اى كه همه شب بخواب هستى 6 - بعضى از حكما گفتهاند اين سخن با پيغمبر پيش از آن بود كه مأمور پيغمبرى شود و پس از آن او را بيا ايّها النّبىّ و يا ايّها الرّسول خطاب كردند 7 - اين گونه سخن براى خوى گرفتن و آرامش دلست
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 387
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٨٧