مجمع : 1 - قتاده گفت : تا محمّد بداند پيامبران پيش از او همگى پيام خداوند بمردم رساندند چنان كه خودش پيام خداى بدرستى رساند چون همگى بحراست حقّ محفوظ بودند 2 - بعضى گفتهاند : تا خداوند بداند كه رسولان ابلاغ كردند 3 - تا آنچه حقّ مىدانست و معلوم بود نمودار شود .
4 - مقصود « ليبلغوا » است و بجاى آن « لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا » گفته شده است از نظر توسّع و باز بودن جاى سخن كه بجاى آن گونه كلام چيزى گفته شده است كه نتيجه ى همان مقصود را برساند . و از اين گونه سخن است اين جمله كه كسى بگويد « ما علم اللَّه ذلك منّي » يعنى خدا اين راز من نمىداند و مقصود اين است : چيزى نبوده است تا خدا بداند و اگر باشد او مىداند و به جاى « ما كان » « ما علم اللَّه » گفته شده كه نتيجه ى هر دو يكى است .
سخن ما : 1 - آفرينش جنّ را در همين مجلَّد سوره ى الرّحمن اظهار نظر كردهايم .
2 - در آيات 8 - 9 كه گفته شده است « أَنَّا لَمَسْنَا . . . كُنَّا نَقْعُدُ - الخ » ما به آسمان مىرفتيم براى شنيدن و اكنون كه رفتيم آتش فراوان به نگهبانى بود اوّلا : شايد اشاره به تحوّلى باشد كه در دوران بسيار قديم براى فضاى بالا پيدا شده است كه موجب احتراق آنگونه موجودات باشد . و در ثانى : شايد براى نشان دادن قدرت بينهايت خداوندى است كه همان جنّ و آنچه بر خود مسلَّط مىدانيد و از آن مىترسيد و به كهانت و غيبگوئى خود از او الهام مىگيريد اين فكر و انديشه اى است نادرست چه آنها هم مثل شما توان فرا گرفتن اخبار آينده و آسمانى ندارند . و در برابر قدرت حقّ كسب خبرشان موجب سوختن آنها است و اگر تا كنون از اين راهها براى خود آرامش خاطرى فراهم ميكرديد و غيبگو و كاهن را مايه ى اميدوارى خود مىدانستيد از هم اكنون بدانيد آنها كه اين خبرها به غيبگوها مىدادند خود هم مىسوزند و نابود ميشوند و اطَّلاعى بكس نمىتوانند بدهند . سوّم : شايد براى معرّفى مقام پيغمبر است كه اگر شما
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٨٢