باشد بايد غير سخن آنها در ميان آمده باشد و اين بر خلاف نظم سخن است و بگفته ى دسته ى اوّل « ان » اوّل آيه بكسر همزه است يعنى جنّيان گفتند :
كه چون پيغمبر براى نماز به پا خاست . و اگر بگفته ى دسته دوّم درست باشد همزه با صداى بالا و فتحه است يعنى وحى ديگر كه به من شده است اين است كه چون بنده اى از بندگان خدا . . . . الخ . و در مقصود از « كادُوا يَكُونُونَ - الخ » چند معنى است : 1 - جنّيان از شنيدن قرآن بر او انبوه شدند تا قرآن بشنوند 2 - كافران بر او انبوه شدند و مخالفت كردند كه نابودش كنند 3 - مسلمانان بر او انبوه شدند چون شوق به نماز و شنيدن قرآن داشتند 4 - جنّ و انس بر مخالفت با او انبوه شدند . و آوردن كلمات عبد اللَّه بجاى رسول يا نبى اگر از وحى و پيغمبر باشد براى فروتنى است و اگر نقل از جنّ باشد براى فهماندن اين است كه چون بنده ى خدا بود و ببندگى بر خاست بيخردان كار خردمندانه ى او را عيب گرفتند .
مجمع : « لِبَداً » با صداى جلو و زير لام هر دو خوانده شده است .
« قُلْ إِنِّي لا - الخ » 21 فخر : عاصم و حمزه قال به صيغه ى ماضى خواندهاند . و مقاتل گفته است : كافران با پيغمبر گفتند : تو كارى بزرگ پيش گرفتى و با همه دشمن شدى دست از اين بدار . اين آيه بجواب آنها است و بقرائت مشهور چنين معنى مىشود : بگو در جواب . و بقرائت ديگر يعنى او بپاسخشان گفت .
« إِلَّا بَلاغاً - الخ » 23 مجمع : دو معنى شده : 1 - در آيت جلو گفت : در پيشگاه قدرت پناهى ندارم اين كلمه مىفهماند كه پناهگاه من رسالت من است 2 - من اختيارى براى كس ندارم و كار من جز ابلاغ حقّ نيست . و در معنى بلاغ دو احتمال است : 1 - پناهگاهى ندارم مگر آنچه از خدا برسد 2 - مسئول ديندارى و بيدينى شما نيستم جز اينكه ابلاغ حقّ كنم .
« فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِه - الخ » 21 مجمع : يعنى كسى را از غيب
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 379
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٧٩