سوى حقّ بوسيله روح القدس مىرسد غير از سخنان آدميان است كه با فكر و خيال و قياسهاى عقلى و يا مقدّمات وهمى و خيالى درست شود و سخنى است برتر از همه ى اين ديده و شنيده ها از اينروى گويند « سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً » طنطاوى : آدمى كه مىميرد اگر بدكار بود و به شرّ و بدى نزديكتر بود روح و روان او را جنّ مىنامند و وابسته بجنّيان خواهد بود و ارواح شريره و اگر بخير و خوبى نزديك بود وابسته بعالم ملائكه و مجرّدات مىشود چنان كه در قرآن است « يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا » كه ارواح صالحه و نكوكاران را در صفّ ملائكه قرار داده است . پس در عالم نهانى از چشم ما يك دسته آنها هستند كه نزديك بجهل بودهاند جنّ ناميده مىشوند . و آنكه نزديك به علم و خرد بوده است وابسته بعالم فرشتگان است ، و در علم ارواح ثابت شده است : آن روح كه در زندگى مراتب عالى كمالى را برگزار كرده است چون از عالم زمينى آسوده شد آماده ى وابستگى و ديدار فرشتگان مىشود . و آنكه جاهل مرد و از زندگى جز نيازمندى مادّى چيزى نفهميد نمىتواند با عالم بالا و ملائكه وابسته شود و از آنها بهره مند گردد ناچار وابسته بعالم زمينى و آدميان خواهد بود چون به اينها نزديكتر است و از آنچه گويند و انديشند ميتواند دريابد چنان كه در دوران زندگى آنها كه خردمند و آماده ى دانش هستند از علوم و مجالس درس و مجالست علماء بهره مند هستند . و آنها كه ناتوانند و كم خرد به هيچ كلاس و مدرسه و انجمن علمى راه ندارند و جز از مجامع عاميانه و گفتار بيخردان چيز ديگر درك نمىكنند . و نيز چنان كه اطفال و زنان درس نخوانده سخن كودكان و زنان همانند خود را بهتر مىخواهند و مىفهمند پس ارواح آنها هم همينگونه هستند . چون خداوند جهان را بيك روش و قانون برگزار مىكند و قانون عمومى آفرينش او از اوّل آفرينش اين بوده است . پس رفتن ارواح شرير
و ناقص به آسمان و راندنشان از آنجا و گوش دادن بسخن پيغمبر و قرآن او و تعجّب از شنيدن آن بواسطه همين جهل و بيخردى و ناشايستگى است كه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 375
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٧٥