سر رسيد خود بينند
43 همان روز كه از گور بدر شوند با چشمانى فرو هشته و به خوارى مانده
44 و چنان شتابان كه گوئى بسوى پرچم و نشانه اى دوانند . اين چنين بود آن روز كه وعده گاه شان شده .
سخن مفسّرين : مجمع : اين سوره بمكّه آمده است . و حسن بصرى گفته است : « الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ - الخ » بمكّه نازل نشده است و چهل و چهار آيه است مگر از نظر قاريهاى شام كه چهل و سه دانستهاند و كلمات « أَلْفَ سَنَةٍ » را آخر آيه ندانستهاند .
« سَأَلَ سائِلٌ - الخ » 1 كشف : در مقصود به اين آيه چهار قول است :
1 - نضر بن حارث گفت : اگر اين سخنان درست است و از سوى تو پس بر سر ما سنگ بريز چنان كه در قرآن است « إِنْ كانَ هذا - الخ » اين آيه بجواب اين خواسته و سخن نازل شد 2 - ابو جهل گفت « فَأَسْقِطْ عَلَيْنا كِسَفاً - الخ » چنان كه در جاى ديگر قرآن اين جمله از كافرى نقل شده است و اين آيه بجواب اين خواسته آمده است 3 - براى آن گروه كافر آمد كه هم در قرآن خواسته شان نقل شده است « عَجِّلْ لَنا قِطَّنا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسابِ » بجواب اين خواسته شان اين آيه نازل شد 4 - گفتهاند : پيغمبر از آزار كافران بستوه بود و خواست كه خدا آنها را گرفتار كند . اين آيه بجواب آن حضرت آمد .
ابو السعود : اين جمله « سَأَلَ سائِلٌ » با ياء خوانده شده است كه از سيلان بمعنى روانى آب باشد و معنى چنين خواهد بود : عذاب انجام شده است چون سيل از بستر رودخانه و دره .
« ذِي الْمَعارِجِ » 3 طبرى : يعنى داراى برترى و درجات و بخشش و خوشى . مجمع اين كلمه چند معنى شده : 1 - يعنى داراى راهها و نردبانهائى كه ملائكه به آسمان بالا روند يا جاهاى بلند و آسمانها كه فرشتگان به آن جا روند 2 داراى ملائكه كه به آسمان روند 3 - داراى درجات و بخششها كه به پيغمبران خود دهد . فى ظلال القرآن : اين كلمه تعبيرى است از برترى و
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 356
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٥٦