مجمع : 1 - عاقلتر بود 2 - عادلتر بود 3 - در سنّ متوسّط نسبت به ديگران بود .
« لَوْ لا تُسَبِّحُونَ » 28 ابو الفتوح : 1 - يعنى چرا استثنا نمىكنيد و به اين دليرى سوگند بر كار آينده ى خود ياد مىكنيد 2 - ابو صالح گفت : استثنا همان گفتن سبحان اللَّه بود 3 - يعنى چرا شكر نكرديد ؟ 4 - چرا استغفار نكرديد ؟
« يُبْدِلَنا » 32 مجمع : با تشديد دال « يبدل » نيز خواندهاند .
« يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ » 42 مجمع : يعنى روزى كه بيم و سختى نمودار مىشود . عكرمه گفت : اين را از ابن عبّاس پرسيدند . گفت : معنى آن را در شعر بجوئيد كه شعر دفتر و ديوان عرب است . مگر اين شعر را نشنيدهايد :
و قامت الحرب بنا على ساق يعنى جنگ ما را بروز اندوه و سختى رساند . قتيبى گفته است : چون انسان براى كار دشوار دامن بكمر مىزند و جامه بالا ميكشد كه بتواند كوشش كند اين جمله كنايه است از گرفتارى و كوشش در رهائى .
« وَلا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ » 48 طبرى : يعنى چون يونس مباش كه در شكم ماهى زندانيش كرديم براى شتابزدگى و خشمناكى او . پس تو فرمان پروردگار خود به كار بر و آزار و تكذيب اعراب تو را ز كارت باز ندارد كه بمانند يونس گرفتار آزار پروردگارت شوى .
تبيان : در اين جمله حذف و تقديرى است به اين جور : مانند همدم ماهى مباش كه در انتظار آزار آنها بود و بشتاب از ميانشان رفت و چون دوران آزار آنها بپايان رسيد بازگشت و خداوند سرزنشش كرد و در شكم ماهى زندانيش كرد و او به خدا پناه برد .
« إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ » 51 مجمع : كلمه ى « ان » مخفّف از « ان » با تشديد است .
ابو الفتوح : اين آيه براى آن بود كه كافران خواستند پيغمبر را به چشم كنند و گروهى از بنى اسد معروف بشور چشمى بودند و مردى ميان آنها كه به هر چه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 339
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٣٩