خدا بخواه كه به پيروانت گشايشى دهد . آن حضرت از حال تكيه بلند شد و راست نشست و فرمود : اى پسر خطَّاب تو مگر در روش خود و دينت دو دل هستى ؟ اينها مردمى هستند كه خوشى آنها در همين دوران زندگى است من گفتم اى رسول خدا تو بخواه كه خدا مرا به اين گفتارم نگيرد و بيامرزد . و آن حضرت سوگند ياد كرده بود كه تا مدّت يك ماه به خانه ى زنهاى خود نرود ، و اين حديث را مسلم و بخارى و ترمذى و نسائى از چند طريق از زهرى نقل كردهاند بىاختلاف .
« وَصالِحُ الْمُؤْمِنِينَ » 4 طبرى : يعنى مؤمنين برگزيده و خوب هم پشتيبان و دوست او هستند بعضى گفتهاند مقصود پيغمبرانند و بعضى گفتهاند : مقصود ابو بكر و عمر است ، كه پشتيبان آن حضرت هستند .
مجمع : ابو مسلم گفته است اين كلمه « صالحوا » به صيغه ى جمع بوده است و چون در تلفّظ واو نيفتد براى اتّصال بلام المؤمنين كه هر دو ساكن و غير قابل تلفّظ هستند از اين روى در نوشتن قرآنها آن را انداختهاند . و مجاهد گفته است : مقصود از صالح المؤمنين علىّ عليه السّلام است . و اسماء بنت عميس گفته است از پيغمبر شنيدم كه فرمود : « صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ » علىّ است .
« سائِحاتٍ » 5 مجمع : يعنى برگذارندگان در فرمانبرى حقّ ابن عبّاس گفته است : يعنى روزه داران ابن زيد و پدرش زيد بن اسلم و جبّائى گفتهاند :
يعنى مهاجرات . و آنها كه سائح را بمعنى صائم و روزه دار گفتهاند از آن رو است كه مانند جهانگرد كه پيوسته در حركت و گردش است روزه دار هم پيوسته در امساك از خوراك است .
« تَوْبَةً نَصُوحاً » 8 مجمع : اين كلمه چند معنى شده است : 1 - توبه ى خالص براى خدا 2 - پيغمبر در جواب معاذ بن جبل فرمود : آنكه توبه كند چنان كه اگر شير به پستان برگشت او دوباره گناه كند 3 - بآنجور كه توبه خود آدمى را پند دهد تا از دل پشيمان باشد و استوار در رها كردن هر زشتى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣١٥