بعد بفرمان خدا رجوع كرد و بعضى گفتهاند : آهنگ طلاق او كرد .
« إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّه فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُما » 4 كشف : اين سخن با عايشه و حفصه است و جواب شرط در جمله نيامده است و معنى اين است : اگر توبه كنيد از پشتيبانى يكدگر در آزار پيغمبر وظيفه ى شما است چو دل شما از حقّ بگشته است و سزاوار توبه شده است . ابن زيد گفته است يعنى دل شما بكج رفته است كه خوشدل هستيد از آنچه پيغمبر را بد آيد .
مجمع : بعضى گفتهاند : يعنى دلهاتان از راه راست تنگ شده است و از مزد و ثواب بسوى گناه كج شده است . و گفتهاند : يعنى اگر توبه كنيد پذيرفته است . بعضى گفتهاند : جمله شرط است بمعنى فرمان يعنى توبه كنيد كه دلتان كج شده است .
نيشابورى : يعنى اگر توبه كنيد موجب توبه از شما سر زده است كه كج رفتن دلتان از اخلاص به پيغمبر است .
طبرى : مجاهد گفت : از قرائت ابن مسعود شنيدم كه او مىخوانده است « فقد زاغت قلوبكما » .
فخر : با اينكه دو نفر هستند كلمه ى « قلوب » جمع است از اينروى كه فرّاء گفته است : چون بيشتر پاره هاى تن آدم دو تا است چون دست و پا و ديگر پاره و اگر يكى تك باشد و اضافه به كلمه ى تثنيه شود آن را هم مثل عضو دو تائى تثنيه و دو فرد مىپندارند . پس گويا هر يك دو دل دارند كه چهار دل باشد و گفته شده است دلهاى شما دو نفر .
« وَإِنْ تَظاهَرا عَلَيْه » 4 طبرى : ابن عبّاس گفت : يك سال منتظر بودم كه از عمر بپرسم مقصود از آن دو زن كى است كه در اين آيه گفته شده است : اگر در برابر پيغمبر پشتيبان هم باشيد ؟ ولى موقع مناسب نيافتم تا روزى در سفر حج بسر زمين « مرّ الظَّهران » براى حاجت رفت و گفت آب به من برسان چون از كار خود برگشت آب بر او مىريختم و موقع را مناسب ديدم و پرسيدم و سخن خود
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 312
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣١٢