بجنگ جواب او نمىدادند به اين جمله دستور داده شده است كه براى سرباز تازه وارد در صفّ خود جاى باز كنيد و بعضى « في المجلس » بفتح لام بدون الف خواندهاند يعنى در نشستن خود جاى تنگ نكنيد و براى ديگران گشايش دهيد .
« الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ - الخ » 11 كشف : بعضى گفتهاند : يعنى مؤمنين را بالا مىبرد و علما را درجاتشان بالا مىبرد كه مؤمنين بر ديگران برترى دارند و عالم را پايه و منزلت بالا است . و بعضى گفتهاند : يعنى مؤمن براى ايمان و اطاعتش يك درجه بالا مىرود ، و عالم مؤمن چند درجه بر مؤمن غير عالم بالاتر است . حسن بصرى گفته است : ابن مسعود اين آيه خواند و گفت : اى مردم معنى اين آيه را بفهميد كه شما را بعلم تشويق مىكند و خدا ميگويد پايه ى عالم مؤمن را بالاتر مىبرد از مؤمن نادان .
مجمع : بعضى گفتهاند : يعنى جاى باز كنيد و بلند شويد تا اينكه خدا مؤمن را بواسطه ى اطاعت او و عالم را بواسطه ى علمش بدرجات بهشت بالا برد و گفتهاند يعنى درجاتشان را در مجلس پيغمبر بالا ببرد و اين دستورى به پيغمبر است كه علما را به خود نزديك كند تا فضيلت آنها نمودار شود .
مقتنيات الدّرر : جمله ى « الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ » كه بدنبال « الَّذِينَ آمَنُوا » آورده شده از قبيل عطف خاصّ بر عامّ است كه ميگويد مؤمنين را در دنيا يارى مىكند و بعد در بهشت جاى مىدهد و اين گونه مرتبه شان بر ديگران بالا رفته است و برترى يافتهاند بخصوص دانشمندانشان . و ابن عبّاس گفته است :
جمله ى اول در « مِنْكُمْ » تمام مىشود و جمله ى دوّم با فعل مقدّرى آغاز مىشود تا در معنى چنين باشد : و بالا مىبرد مردم عالم را بدرجاتى .
فى ظلال القرآن : اين آيه به آن مردم ياد مىدهد : ايمانى كه آدمى را فراخ - سينه و فرمانبر كند و علمى كه دل را پاكيزه كند تا گشاده و سر بفرمان شود هر دو راه باز مىكنند براى بالا رفتن درجه ى آدمى به پيشگاه خداوندى .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 206
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٠٦