ايمان آنها .
« ألَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ - الخ » 16 مجمع : كلبى و مقاتل گفتند : پس از يك سال از هجرت پيغمبر ( ص ) بمدينه اين آيه نازل شد براى منافقين چون آنها بسلمان گفتند در تورات مطالب شگفتآور هست تو از آنها براى ما بگو در جواب گفته ى آنها اين آيات نازل شد « الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ - تا - لَمِنَ الْغافِلِينَ » سلمان به آنها گفت : اين قرآن بهترين سرگذشتها است و سودمندتر از دگر گفته ها . منافقين مدّتى دم نزدند و باز خواسته ى خود را از سلمان تكرار كردند ، اين آيه آمد « اللَّه نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً » باز منافقين چندى آرام بودند تا نوبت سوّم خواسته ى خود را اظهار كردند اين آيه نازل شد « ألَمْ يَأْنِ - » الخ « . و از ابن مسعود نقل است كه چهار سال كه از مسلمانى ما گذشت ما را به اين آيه سرزنش كردند و مسلمانان يكدگر را بروش خود سرزنش كردند . ابن عبّاس گفته است : پس از سيزده سال از فرود آمدن قرآن مسلمانان به اين آيه سرزنش شدند كه چرا دلهاشان هنوز سخت است . محمّد بن كعب گفته است : در مكّه مسلمانان گرفتار نادارى و سختى بودند و چون بمدينه كوچ كردند زندگىشان بآسايش و خوشى شد و خوى دلنرمى آنها هم عوض شد و سختدل شدند و اين براى آن موقع آمد .
« وَما نَزَلَ » 16 مجمع : « نَزَلَ » بتخفيف زاى خوانده شده است و با تشديد به صورت متعدّى يعنى آنچه را كه خداوند فرستاده است كه فاعل آن ضمير مستتر بجاى اللَّه است و مفعول هم ضمير محذوف براى ما .
« فَطالَ عَلَيْهِمُ الأَمَدُ - الخ » 16 مجمع : 1 - يعنى از دوران پيغمبران زمان درازى گذشت 2 - يعنى زمان درازى گذشت كه آنها آسوده بودند و گرفتارشان نكرديم 3 - بعضى گفتهاند : يعنى عمرشان دراز شد و بدكار شدند و دلهاشان سخت شد . زجّاج گفته است : جمله ى بعد « فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ » شايد متوجّه بيك دسته ى مخصوص باشد كه سختدل بودند و آن دلنرمى كه شايسته ى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٨٦