گفته شده است كه آنها سجده مىكنند .
روح البيان : بعضى گفتهاند : از حيات ازلى خداوندى جز حيات و زندگى نمودار نمىشود و اگر موجودات حيات نداشته باشند وابسته به حقيقت حيات خداوندى نخواهند بود ، و اين ممكن نيست كه موجودى از حيات ازلى حقّ جدا باشد پس همه ى موجودات داراى حيات و زندگى هستند و از چشم ما كه فرو بسته است و حقيقت را نمىتواند ديد ، بىجان ديده مىشوند و در واقع همگى زندهاند و داراى حيات هستند پس همگى زندهاند و تسبيح خدا مىكنند .
طنطاوى : همانطور كه انسان باشارات گوناگون معانى مختلف را ميفهمد و آدمى بوسيله ى اشاره مقصود خود را به ديگرى مىفهماند با اينكه سخنى در كار نيست موجودات همگى بحركات و سكنات و دوام و ثبات خود اشاره دارند بتسبيح پروردگار خود اگرچه زبان و سخن ندارند .
« هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ - الخ » 3 طبرى : يعنى در بينهايت جلو از همه چيز است و نيز در بىنهايت بعد از همه چيز است و ظاهر و برتر و ما فوق همه چيز است كه برتر از او چيزى نيست و باطن همه چيز او است كه چيزى به ديگرى از خدا نزديكتر نيست .
ابو الفتوح : 1 - يعنى پيش از همه موجود است كه موجودات از او پديدار شدهاند و بعد از همه ى موجودات است كه ديگران نابود شوند و او بماند ، و ظاهر است بدليلها كه اثبات وجود او مىشود و باطن است كه هيچ احساس و حواس ظاهرى او را درك نمىكند 2 - ضحّاك گفت : اوّل اوّلها از او است و آخر آخرها به او است ، ظهور هر ظاهر است و بطون هر باطن 3 - مقاتل بن حيّان گفت :
اوّل است يعنى كسى او را اوّل قرار نداده و آخر است كه كسى او را آخر قرار نداده است و ظاهر است و باطن با اينكه كسى او را نمودار و يا پوشيده نداشته است 4 - محمّد بن فضل گفت : اوّل است بنكوكارى ، آخر است بعفو و در گذشتن و ظاهر است باحسان و باطن است بپوشيدن گناه بندگان 5 - ابو بكر ورّاق گفت :
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 182
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٨٢