« وَما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ » 60 مجمع : 1 - اين جمله دنباله ى جمله ى جلو است يعنى كس نتواند پيش از ما بوقت مرگش خبردار شود و كارى بكند 2 - جملهء جداگانه است مربوط ببعد يعنى كس بر ما چيره نشود كه نتوانيم شما را ببريم و ديگرى بجايتان آريم .
« وَنُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ » 61 طبرى : مجاهد گفته است يعنى بهر صورتى كه بخواهيم پديدارتان كنيم .
ابو الفتوح : حسن بصرى گفت : يعنى صورت شما را ببوزينه و خوك بگردانيم چنان كه مردم پيش از شما را چنين كرديم .
تبيان : يعنى توانيم شما را ايجاد كنيم در وضع و صورت جوربجور كه شما آن را نمىدانيد . بعضى گفتهاند : مقصود پيدايش آينده ى آدمى بعالم ديگر است يعنى نمودارتان مىكنيم در وقتى و به صورتى كه از آن خبر نداريد به اين جور كه از اين پيدايش اولى خود بواسطه تناسل و توالد خبردار هستيد .
فخر : مشهور در تفسير اين معنى است كه در شما صفت و خوئى ايجاد مىكنيم كه نمىدانيد . و ظاهر اين است كه در صفت و زمانى كه شما خبر نداريد چون كسى نمىداند كى مىميرد و كى زنده مىشود ، و ممكن است معنى لطيف ديگر بشود كه چون در آيت جلو گفته شده است « أأَنْتُمْ تَخْلُقُونَه - الخ » در اينجا گفته شده است ما در شكم مادر شما را جورى درست مىكنيم كه خود از آن بيخبريد پس چگونه شما آفريننده هستيد و ما نيستيم ؟ و جمله ى بعد « وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ - الخ » براى پابرجا كردن امكان پيدايش اوّل است كه چون خود از آن باخبريد كه بقدرت ديگرى بوده است آينده هم بمثال گذشته خواهد بود .
ابو السعود : يعنى مىتوانيم خلقت و ريخت شما را عوض كنيم و به صورتى در بياوريم كه بخاطر شما نگذشته است و تصوّر آن نكردهايد . بعضى نيز گفتهاند :
مقصود براى عالم ديگر است يعنى به صورتى غير از اين صورت زندگى كنونى نمودارتان مىكنيم .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٦٣