« أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ . . . أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ » 8 - 9 تبيان : 1 - يعنى صاحبان فرخندگى و بركت و ثواب خداوندى ، و اصحاب شوم و تنگى زندگى و گرفتارى هميشگى 2 - يعنى آنها كه از سوى راست ببهشت برند و از سوى چپ بجهنّم برند 3 - آنها كه نامه ى عملشان بدست راستشان دهند و آنها كه بدست چپشان دهند . و مقصود از « ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ » و « ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ » اهمّيت و بزرگى موقع هر يك از اين دو دسته است در خير و شر و خوشحالى و بد حالى .
« وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ - الخ » 10 مجمع : 1 - جبّائى گفته است : يعنى آنها كه پيش قدم شدند در پيروى پيغمبران در ثواب و رحمت حقّ نيز پيش قدم خواهند بود 2 - آنها كه در فرمانبرى حقّ جلو هستند در رسيدن برحمت او جلو خواهند بود ، و ممكن است سابقون دوّم تأكيد براى اوّل باشد و خبر جمله ى بعد « أُولئِكَ - الخ » باشد يعنى آنها كه پيشقدمند و بدرستى پيش قدم هستند نزديكان بحقّ هستند .
كشف : ممكن است مقصود اين باشد كه « السّابقون ما السّابقون » يعنى پيشقدمان چگونه پيشقدمانى كه مقربين هستند . و در تفسير است كه مقصود آنها است كه در اسلام پذيرفتن جلو رفتند و پس آنها كه بهجرت جلو بودند و از پس آن كسانى كه در تكبير اوّل نمازهاى واجب جلو هستند و بعد از آن هر كه بنكوكارى جلو باشد . بعضى گفتهاند : مردم سه دستهاند : 1 - آنكه در آغاز جوانى ابتكار خيرات كرد و به همان روش تا دم مرگ بود او سابق مقرّب است 2 - آنكه از آغاز جوانى دست اندر كار بدى بود و به آخر توبه كرد او صاحب يمين است .
3 - آنكه ز آغاز تا بانجام زندگى با بدى سر و كار داشت صاحب شمال است .
ابو الفتوح : 1 - ابن سيرين گفت : يعنى آنها كه به دو قبله با پيغمبر نماز كردند كه اوّل رو به بيت المقدّس و بعد از شش ماه از هجرت رو بكعبه 2 - كعب گفت : اهل قرآن هستند كه بقيامت بر سرشان تاج گذارند 3 - آنها كه در جهاد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 159
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٥٩