تنوير المقباس : يعنى بواسطه ى پيدايش پيغمبر و فرود آمدن دخان روز رستاخيز نزديك شد و ماه به دو پاره شد و آن از نشانه هاى قرآن است « 1 » .
تأويلات كاشانى : شكافتن ماه از آن روى نشانه ى پيدايش رستاخيز است كه قمر اشاره بقلب است و بمانند ماه داراى دو روى است : يكى روشن كه بسوى روح است و ديگرى تاريك كه در پهلوى نفس است و همچنان كه ماه از خورشيد روشنى مىگيرد قلب از روح روشن است و شكافتن ماه شكفتن دل است به ظهور محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم .
( اين جمله ى آخر بجاى اين دو جمله ى تأويلات است « فانشقاق القمر انفلاقه عن ظهور محمّد لظهوره في دور القمر ) .
تفسير لاهيجى نوشته : چون انشقاق قمر از علامات نبوّت پيغمبر ما است زمان او از علامات اقتراب ساعت است - الخ .
طنطاوى : يعنى به زودى ماه مىشكافد ، يا بروايت انس مالك ماه دو پاره شد . و عجيب است كه دانشمندان امروز علم هيئت نگفتهاند هيچ يك از كرات آسمانى از زمين جدا شده است جز ماه را در دوران بسيار قديم كه زمين دور خود مىگشت ماه از آن جدا شد و بدور آن بگردش افتاد . و اين هم خود شكافتن است و جدا شدن ، پس شكافتن ماه از معجزات علمى است نه براى اينكه فقط قريش آن را به دو پاره ديدند كه كوه حرا از ميان آن نمودار بود چنان كه از ابن مسعود نقل شده است بلكه آنچه در زمان پيغمبرى و نبوّت پيدا شده است يادآورى است از جدائى ماه از زمين كه جزء آن بوده است ، پس چنان كه ماه خود دو پاره شد ، بدوران پيشين هم جزء زمين بود و از پس شكافتن زمين آن از زمين جدا شد . و مقصود از بيان اين مطلب فهماندن تجزيه ى ماده و تبديل آن است و گر نه چرا از ميان اجرام آسمانى ماه مختصّ بشكافتن شد و خورشيد و ستاره ها را خدا انتخاب نكرد . چونكه در دانش امروز از ماه گفتگو
هامش
( 1 ) براى معنى « دخان » به سورهء دخان مراجعه شود . « مؤلف »