« إِذا دَعاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الأَرْضِ » 25 كشف : بعضى گفتهاند : در دعوة بايد وقف شود كه آخر جمله است و « مِنَ الأَرْضِ » اوّل جمله است ، و پس و پيش گفته شده است و نتيجه چنين مىشود : چون شما را خواندند همگى از زمين بيرون مىآئيد يعنى از گورها ، و بعضى گفتهاند : وقف در « مِنَ الأَرْضِ » است كه آخر جمله است و « إِذا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ » اوّل جمله است يعنى چون شما را كه در دل زمين هستيد آوازتان كنند ناگهان بيرون ميشويد .
« كُلٌّ لَه قانِتُونَ » 26 كشف : يعنى فرمانبرند ، و مقصود فرمانبرى در ايجاد و پيدايش است كه بهر جور آفريده شدند چه توانا يا ناتوان ، عزيز يا ذليل ، و مرگ و زندگى و تندرستى و بيمارى به همان جور نمودار ميشوند كه كمترين تخلَّف از آن نميشود . و بعضى گفتهاند يعنى « قائمون » يعنى همگى در قيامت به پا خاستهاند . و بعضى گفتهاند : يعنى همه به نماز و طاعت ايستادهاند و مقصود مؤمنين هستند .
« وَلَه الْمَثَلُ الأَعْلى » 27 كشف : اين جمله دو معنى شده است :
1 - « مثل » معنى صفت مانند « مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ » و « مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ » يعنى صفت بهشت موعود و صفت مؤمنين در تورات ياد شده است .
پس اينجا هم يعنى بالاتر صفت كه يكتائى است مال خداوند است و فارسى مثل « سان » است . 2 - مقدّمه ى آيت بعد است كه بالاتر مثل مال خدا است كه براى شما مثل مىزند .
ابو الفتوح نوشته است : و او را است مثل بلندتر و وسيعتر يعنى او را است صفات برتر ، عبد اللَّه عبّاس گفت : يعنى مثل اعلى در آنكه او را مثل نيست .
سخن ما : 1 - آيت اوّل جمله ى « غُلِبَتِ الرُّومُ » خواه بقرائت مشهور يا غير مشهور باشد كه نقل كرديم بهر صورت اشاره بتاريخ جنگ ايران و روم است كه از سالهاى 603 تا سال 627 ميلادى طول كشيد و شايد جمله ى اوّل كه مغلوب شدن روم باشد در سال 611 بوده است و چيرگى او بر ايران در سال آخر
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 97
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٩٧