تهمت مىزند و يا اگر راه حقّى به او نشان دهند دروغ ميشمارد آيا جاى اينكافران دوزخ نخواهد بود ؟
69 و البتّه آنها را كه براى ما و راه حقّ كوشش كنند راهنمائى ميكنيم چون خداوند همراه نكوكاران است .
سخن مفسّرين : « لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ » 46 كشف : مفسّرين اين آيه را سه معنى كردهاند : 1 - قتاده گفته است : اين دستورى موقّت بوده است كه بخوشى با اهل كتاب رفتار شود و نسخ شده است به اين آيه » قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ « كه ميگويد : بجنگيد با آنهائيكه مؤمن به خدا و روز قيامت نيستند . « 1 »
2 - ابن زيد گفته است : مقصود از آيه رفتار با مؤمنين اهل كتاب است مثل عبد اللَّه بن سلام و دوستان او كه با زبان ملايم و خواندن قرآن آنها را با سلام آشنا كنند .
3 - مجاهد گفت : مقصود از اهل كتاب آنها هستند كه اهل ذمّه هستند و با اسلام پيمان دارند ، و مقصود از « هي احسن » رفتار با شرائط ذمّه و قرار داد است و مجادله ى با آنها كه منع شده است جنگ با شمشير است و نتيجه اين است با آنهائى كه قرار داد ذمّه داريد جنگ نكنيد و بشرايط ذمّه با آنها رفتار كنيد .
و بعضى گفتهاند : اين آيه براى رفتار با مسيحيهاى نجران كه حضور پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله آمدند نازل شد .
فخر : بعضى از مفسّرين گفتهاند : يعنى جدال با شمشير نكنيد اگرچه
هامش
( 1 ) سابقا گفتيم كه امر بقتال با كفار منحصر است به آنكسانيكه با مسلمين سر ستيز دارند و يا پيمان شكستهاند و در مقام آزار كردن مسلمانهايند و از دعوت بتوحيد جلو گيرند و صادّين عن سبيل اللَّه هستند . و اطلاق از آن فهميده نميشود تا نيازى باشد به اين كه بگوئيم آيه نسخ شده و به نظر ميرسد قائلين بنسخ اين گونه آيات توهّم و تصوّر واهيشان موجب شده است كه ناچار بقول بنسخ بسيارى از آيات شدهاند و چنانچه در جملهء « الَّا الذين ظلموا » فكر ميكرديد شايد چنين قائل نبودند .