آنها است كه اطاعت و سخن معروف براى ما مثل جهاد است . چون جملهء بعد « فَلَوْ صَدَقُوا اللَّه » نشانه است كه اين جمله سخن آنها است بدروغ . 2 - حسن بصرى گفته است : اين جمله خبر است و مبتدا از جمله ساقط شده است يعنى طاعت و قول معروف بهتر است از آنچه منافقين مىگويند ، يا بهتر است از بيتابى آنها بهنگام نزول آيت دستور بجهاد .
مجمع : اصمعى گفته است : معنى اين گونه كلمات « أَوْلى لَكَ » ، . . . « فَأَوْلى لَهُمْ » ترساندن است به اين كه ولى و دوست و نزديك تو است آنچه نمىپسندى . قتاده گفته است : يعنى آزار بر آنها ، و به اين جور كه اينها معنى كردهاند « فَأَوْلى لَهُمْ » جمله ى تمام است و رابطه با آيت بعد ندارد . ابن عبّاس و عطاء و كسائى گفتهاند :
يعنى فرمانبردن و پسنديده گفتن براى آنها بهتر است .
« عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ - الخ » 22 ابو الفتوح : اين جمله را چند معنى كردهاند 1 - « عسى » بمعنى « لعلّ » است يعنى شايد اگر شما منافقان از دين بر گرديد و به احكام قرآن رفتار نكنيد ، در روى زمين خرابى مىكنيد و آدمها مىكشيد و روابط خويشاوندى را رعايت نمىكنيد . 2 - قتاده گفت : يعنى چگونه مىدانيد شما مسلمانان اين منافقان را اگر پشت بدين و قرآن كنند و بنا حقّ بكشند و از خويشان خود ببرند . 3 - مسيّب بن شريك و فرّاء گفتند : « تولَّيتم » از ولايت است به معنى حكومت يعنى دور نيست اگر حكومت بدست گيريد تباهى و فساد كنيد و قطع رحم كنيد . و فعل « تولَّيتم » بضمّ تاء و واو به صيغه ى مجهول خواندهاند يعنى اگر والى كرده شويد و بر شما والى شوند . و رويس از عليّ عليه السّلام اين قرائت را روايت كرده است و گفته است : يعنى اگر فرماندهان ظالم داشته باشيد با آنها دست يكى كنيد و در زمين فساد و قطع رحم كنيد . مسيّب بن شريك گفت : با قرائت به صورت مجهول روى سخن با بنى اميّه است و مقصود از ارحام بنى هاشم است يعنى اگر شما بنى اميّه حاكم شديد بنى هاشم را مىكشيد و قطع رحم مىكنيد . و فعل « تقطَّعوا » نيز به صيغه ى مجرّد و مزيد و مجهول قرائت شده است .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 551
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٥١