2 - جمله ى آخر اين آيه « ما أَنَا إِلَّا - الخ » كه بسيار تكرار شده است شايد همانطور كه در ترجمه نوشتيم كلمه ى « مبين » براى اين باشد كه در كار من ادّعاى باطل و خودنمائى و تزوير نيست و هر چه دارم و ندارم همين است كه بآشكار ميگويم و چيزى پنهان نميكنم .
3 - آيت 10 « وَشَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِي إِسْرائِيلَ » شايد بميان آوردن اين گونه سخن از اينروى باشد كه چون در آن سرزمين و آن مردمى كه روى اين گفتگو با آنها است دين يهود ديده و شناخته بوده است و كما بيش از آن آگاه بودهاند گفته است كه اگر از آن نژاد و دانشمندان به آن دين كسى اين سخنان را پذيرفت و بدرستى آن شهادت داد چه خواهيد كرد و چه بهانه اى داريد ؟ .
4 - آيت 12 « وَمِنْ قَبْلِه كِتابُ مُوسى - الخ » شايد آن كه امام فخر براى ارتباط اين آيه بجلو گفته است درست نباشد و از نظر كلَّى گفته شده است به مناسبت جمله ى آيت 9 « ما كُنْتُ بِدْعاً - الخ » كه اين قرآن چيز بىسابقه نيست و پيش از اين ، تورات بوده است كه مطالب آن پذيرفته شده است البتّه آن كتاب به زبان آن مردم بوده است و اين قرآن به زبان خود شما عربها است و آن كتاب را درست شمرده است پس چه جلوگير از پذيرش اين داريد جز خود خواهى و سر سختى ؟ .
5 - آيت 15 « وَوَصَّيْنَا الإِنْسانَ - الخ » شايد چنان كه ترجمه كرديم ، شناساندن انسان صالح باشد كه دوران شكم مادر و كودكى و رشد او به خوبى انجام مىشود و فردى خوب و نيكبخت مىشود و در برابر آن آيت بعد است كه آدم ناصالح معرّفى شده است و شايد امام فخر و شريف لاهيجى كه خواستهاند ثابت كنند براى شخص معيّن نازل شده است درست نباشد .
6 - آيت 20 جمله ى « تَسْتَكْبِرُونَ فِي الأَرْضِ » اين گونه جمله با قيد « فى الارض » در آيات زياد آورده شده است با اينكه كبر و گردنفرازى خوى آدم زنده است كه بر روى زمين است و نيز قيد « به غير الحقّ » معنى روشنى ندارد پس اين دو قيد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 535
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٣٥