ياد خلق ميدهد در آفرينش آب و باد و باران و تعبيه ى روزى ايشان در آن .
عاقل كسى بايد كه اندرين آيات تدبّر و تفكّر كند . از آيت اولى قدرت او جلّ جلاله فهم كند و مقتضاى قدرت خوف است ، از سياست و سطوت او بترسد ، و از آيت دوّم لطف او فهم كند و مقتضاى لطف رجا است دل در كرم او بندد ، و از آيت سوّم نعمت او بر خود بشناسد بشكر آن قيام كند . اوّل مقام خائفان است دوّم مقام راجيان است سوّم مقام شاكران است و در مقام شكر كشف و حجاب بسيار افتد ، و آنچه ربّ العزّه فرموده « اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ » اشاره فرا كشف و حجاب است روز روشن مثال كشف است و شب تاريك نشان حجاب و بنده ميان هر دو حال سر - گردان . در حال كشف همه منعم بيند نه در نعمت شادى برد ، نه در محنت غم خورد . در مشاهده ى منعم او را چندان شغل افتد كه نه با شادى نعمت پردازد نه با اندوه محنت :
گر فرق كنم كه نيك كردى يابد
مشغول بفرق باشم آنگه نه به تو
و در وقت حجاب مشاهده ى منعم از وى روى بپوشد همه التفات وى با نعمت و محبّت بود . لا جرم در نعمت طبل شادى مىزند و در محنت بار اندوه ميكشد ، پير طريقت گفت : درد و درمان و غم و شادى فقر و غنى اين همه صفات سالكان است در منازل راه امّا مرد كه به مقصد رسيد او را نه مقام است نه منزل ، نه وقت نه حال و نه جان و نه دل .
مكن در جسم و جان منزل كه اين دون است و آن و الا
قدم زين هر دو بيرون نه نه اينجا باش و نه آن جا
الهى وقت را به درد مينازم و زياد را ميسازم باميد آنكه چون در اين درد بگدازم درد و راحت هر دو بر اندازم .
روح البيان : صائب گفته است :
اى راز نه فلك ز وجودت عيان همه
در دامن تو حاصل دريا و كان همه
اسرار چار دفتر و مضمون نه كتاب
در نقطه ى تو ساخته ايزد نهان همه