است و هلاك شده است با اينهمه راهنمائى و رحمت خداوندى .
« وَقِيلِه يا رَبِّ » 88 مجمع : با جرّ لام « قيل » و نصب و رفع آن قراءت شده است . آنكه با جرّ خوانده است عطف بر « السّاعة » كرده است كه مضاف اليه « علم » است يعنى خدا ميداند رستاخيز كى خواهد بود و نيز ميداند گفتار محمّد را كه شكايت از سرسختى مردم مىكند و آنكه منصوب خوانده است عطف بر معنى عنده علم السّاعة كرده است كه در معنى مفعول يعنى « يعلم السّاعة » خدا رستاخيز را ميداند كى است ، و قراءت رفع از نظر اينكه مبتدا باشد و خبرش مسموع باشد كه از جمله فهميده مىشود ، يعنى اين گفتار او شنيده شده ى خدا است و به پيشگاه او مسموع است . و قتاده گفته است : اين جمله نقل شكايت پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله است به خداوند كه مردم ايمان ندارند . و از قراءت ابن مسعود اين جور نقل شده است « قال الرّسول : يا ربّ انّ هؤلاء - » الخ « .
و قل سلام 89 مجمع : اين جمله براى سازش و روز گذراندن است . و بعضى گفتهاند بمعنى كناره گيرى و دورى است مثل « سلام عليكم لا نبتغي الجاهلين » و مقصود اين است كه تا چندى با شما كارى ندارى تا سر انجام معلوم شود و بعضى گفتهاند : يعنى سخنى بگو كه سلام و آسودگى تو از شرّ آنها باشد . و قتاده گفته است : نسخ شده است به آن آيات كه دستور جهاد داده شده است .
حسن بصرى گفته است : نسخ نشده است و دستور سلم و بردبارى است يعنى سر بسر آنها مگذار و بدى آنها را ببدى برابر مكن . و جمله ى « فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ » با ياء به صورت غايب و تاء به صورت خطاب خوانده شده است .
سخن ما : 1 - آيت 5 « أفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ » اگرچه مفسّرين چنان كه نوشتيم دو جور معنى كردهاند ولى بهتر همان است كه نوشتيم و علاوه بر آنچه آن روز به آن مردم گفته شده است براى هميشه راهنمائى است بدنبالگيرى از تربيت و رهبرى كه اگر فردى يا ملَّتى كجانديش و سبكسر و نافرمان بود نبايد از راهنمائى و تربيت او خوددارى كرد و بايد تا آخرين حدّ امكان و راههاى ممكن وادار بخير
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 490
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٩٠