سخن اعراب است كه اگر مسلمان شويم ديگران در بدرمان ميكنند . بدنبال اين نقل يادآورى شده است كه سرزمينشان امن است و همه چيز فراهم ، بدنبال اين يادآورى ، آنها معرّفى شدهاند كه اين سخن با اين وسائل آسايش در نتيجه نادانى است . پس از اين نقل و معرّفى گفته شده است « وَكَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ » تا آخر كه خراب كرديم آباديهائى را كه براى آسايش و خوشى ، تنبل و خودخواه شدند . پس اين اخبار آخرى با آن معرّفى آيت جلو كه بيشتر مردم عالم نيستند نشان ميدهد كه جهل و تنبلى و خودخواهى نتيجه ى بد خود را دارد و اگرچه كسى در كار خود تقصير نكند ليكن ظرفيّت و اندازه ى او كار خود را مىكند و ستمى هم به كسى نيست چون بيش از جهل و تنبلى چيزى نداشته است كه آباديش سالم بماند و در آيت بعد كه گفته شده است « ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ » تا آخر باز هم بيش از اين را نميفهماند كه نابودى پس از آماده كردن وسيله ى هدايت است و چون ستمكار بودند كه به راه راست نرفتند نابودشان كرديم و معلوم است كه اين ستمكارى پديدهء گنج هر كس است و ظرفيّت او و اندازه ى وجودى هر كس و مكررّ شدن كلمات « مُهْلِكَ الْقُرى » شايد اشاره به همين استفاده ى ما باشد كه اوّل گفته شده است : در تاريخ گذشته هر مردمى كه خود و آباديشان نابود شد بدون رهبر و وسيله ى هدايت نبوده است چه با علم و فهم سرپيچى از فرمان رهبر كرده باشند يا ناتوان بودهاند و ارزش هدايت را نفهميدهاند دوباره اين مطلب ببيان ديگر تكرار شده است و شايد براى اعراب و ترساندن آنها باشد كه اين نابودى مردم در دنبال ستم خواهد بود چه بتوانند بفهمند كه ستمكارند يا جاهل باشند در هر صورت ستم نتيجه ى بد خود را دارد .
5 - آيات 62 تا 66 « يَوْمَ يُنادِيهِمْ - تا - فَهُمْ لا يَتَساءَلُونَ » ظاهر اين آيات بطورى كه از مفسّرين نقل كرديم سرنوشت عالم ديگر بت پرستان و پيروان شيطان را نشان ميدهد لكن ما ميتوانيم از آنها چنين استفاده كنيم : براى آنها كه تسليم بمال و جاه اربابهاى خود هستند روزى خواهد بود كه دستگاه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 45
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٥