مجد ، عين علم ، سين ، سنا ، قاف قدرت او است ، محمّد بن كعب گفت : اين حروف قسم است كه خدا ياد كرده است . شهر بن حوشب گفته است : كنايه از حوادث آينده است كه حاء حرب است ، ميم ملك است كه از مردمى بمردمى ديگر منتقل مىشود ، عين عدوّ و دشمن است ، و سين سبى است و اسارت كه بر سر قبيلهء قريش ميآيد ، و قاف قدرت حق است بر عالميان . و بعضى گفتهاند : يعنى بسر - نوشت عذابى است كه خواهد رسيد .
تبيان : ابن عبّاس « حم سق » ميخوانده است بدون عين و هم در بعضى مصاحف ابن مسعود بگفته ى فراء مثل قراءت ابن عبّاس بوده است كه عين نداشته است . و ابن عبّاس گفته است : عليّ عليه السّلام از اين حروف آشوبها را پيش بينى ميكرد و ميدانست .
تأويلات كاشانى : يعنى حقّ بمحمّد نمودار شد به اين گونه كه سلامتى و درستى دل او علم و حقيقت را نمودار كرد . چونكه دل از غير حقّ خالى شد علم و حقيقت از آن نمودار مىشود ، و دل محمّد از غير حقّ سالم و خالى شد پس علم و حقيقت « كَذلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ - الخ » 3 ابو الفتوح : ابن كثير يوحي به صورت مجهول خوانده است كه « اللَّه الْعَزِيزُ » بجاى جواب پرسش و فاعل فعل مقدّر باشد . يعنى وحى مىشود و كسى ميپرسد : كه وحى مىكند ؟ جواب ميدهد « اللَّه الْعَزِيزُ » . و در مقصود و نتيجه ى معنى تفاوت نيست . ابن عبّاس گفته است : در كتاب هر پيغمبرى « حم عسق » بوده است از اين روى گفته شده است « كَذلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ » يعنى خدا بمانند اين « حم عسق » به تو و بگذشتگان وحى مىكند كه به زبان خودشان همين مطالب بوده است .
مجمع : يعنى بمانند الهام گذشته ، اخبار غيب و آينده به تو و پيغمبران گذشته وحى مىشود .
كشف : مقاتل گفته است : يعنى بمانند حكم اين سوره بر پيغمبران گذشته
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 446
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٤٦