و يادآورى باشند و پى آنها بروند و استفاده كنند .
3 - آيت 55 « وَإِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ » تا آخر شايد علاوه بر معرّفى مؤمنين آن روز ، دستور ضمنى باشد براى مردم مؤمن خردمند كه بايد از هر چه لغو و بيهوده شمرده شود رو گردان باشند و با مردم بيهوده كار شريك نشوند و معلوم است كه اين دستور براى كارهاى نفسانى است كه با اجتماع بستگى نداشته باشد و از امر بمعروف و نهى از منكر نيز شمرده نشود و گر نه از نهى كار خلاف قانون اجتماع رو گرداندن جايز نيست بلكه جلوگيرى از آن لازم است البتّه در امر بمعروف كه شرط آن فراهم نباشد و هم كار مخالف حكم اجتماعى در آنجا كه موظَّف مخصوص داشته باشد يا اگر هم نيست يك نفر جلوگير آن نميتواند باشد باز مفاد همين آيه را براى چنين موقعى وظيفه ى يك فرد مؤمن ميتوانيم بدانيم و قرينه ى اينكه اين دستور ضمنى با اين شرايط است جمله هاى بعد است كه طرز سخن گفتن مؤمن با بيهوده كاران نشان داده شده است كه ميگويند « لَنا أَعْمالُنا - تا آخر » كه نشانه است بر اينكه در كارهاى نفسانى و غير اجتماعى است كه زيانى به اجتماع ندارد و يا توانائى جلوگيرى ندارند چون در آخر با جمله ى « لا نَبْتَغِي الْجاهِلِينَ » ختم شده است و نشانه است كه آنچه لغو است و از آن رو گردان بايد بود كارهاى مولود نادانى است نه آنچه زيان آور بهمگان است و جلوگيرى از آن ممكن است زيرا معلوم است گفتن اين سخن : ( كار ما براى خودمان و كار شما براى خودتان كه ما با مردم نادان كار نداريم ) نشانه است بر اينكه اين گونه رفتار محدود است به آنچه زيان همگانى ندارد ، و نيز قابل اصلاح نيست و آيات بعد كه به پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله اعلام شده است هدايت كار خدا است نه كار تو نيز نشانه ى بر همين است كه ما استفاده كرديم .
4 - آيت 57 « قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى - تا آخر آيه 59 وَأَهْلُها ظالِمُونَ » مطلب طورى بيان شده است كه ميتوان گفت كجرويها و نتايج سوء آن همگى به دنبال گنجايش هر كس مىباشد و ظرفيّت و اندازه ى وجودى او ، زيرا در اوّل نقل
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 44
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٤