ها مجسّم شده و نمودار مىشود كه صاحب چنين چشمى با اين چشم چنين كارها كرده و همين است معنى شهادت عضو و بسخن آمدن آن . و جمله ى آخر آيت 22 « وَلكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّه لا يَعْلَمُ كَثِيراً - الخ » نشان ميدهد كه اين نمودارى و سخن گفتن اعضا نتيجه ى علم حقّ است كه بموجب علم و قدرت مرموز بىنهايت مطَّلع بر اعمال اشخاص بوده و همان علم حقّ است كه در مقام نفس آدمى به صورت عمل آن عضو بدن كه كار را انجام داده است ظاهر مىشود . و نمونه ى درستى اين گفتار آن است كه اگر انسان در تاريكى فكر خود را متمركز كند و چشم بر هم گذارد و به چيزى مخصوص فكر كند پس از مدّتى همان را در جلو چشم در تاريكى بسته ى خود مىبيند . و اين نمونه ى امكان مجسّم شدن كارهاى ارادى انسان است . پس كارى كه چشم مىكند به صورت ديدنيها در ميآيد و كارهاى شنيدنى به صورت شنيدنيها و كارهاى پسودنى به صورت چيزهاى لمس كردنى كه مجموع اين كارها خاصيّت نفسانى انسان است كه پس از برگزار شدن مدّت و تكرار اينكارها آن خاصيّت روانى بوسيله ى تكرار همين كارها كامل مىشود و آشكار كه متعلَّق علم حقّ و معلوم خداوندى همين كارها است و پديدارى آنها به صورتى نمايان شاهد بر يكايك كارهاى انجام شده در دوران زندگى است .
8 - آيت 32 جمله ى « أَرِنَا الَّذَيْنِ » - الخ « خوب نشان ميدهد بيچارگى آنها را كه خود را نيازمند صاحبان زر و زور دانسته و تسليم فرمان آنها مىشوند و بهر جنايتى بميل آنها دست دراز ميكنند و به آخر كه بيچاره ميشوند زبان عجز و التماس شان دراز است و زبونى شان نمودار كه اى كاش به اين سرمايه هاى بدبختى خود دسترس داشته باشيم تا زير پاى خود بماليم و البتّه اين افسوس و حسرت به جائى نميرسد و از گرفتارى رها نميشوند .
9 - آيت 33 « وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا - الخ » آرامتر و صالحتر وجدان و نكوتر سر انجام آدمى را معرّفى مىكند كه اگر كسى خود را مسلمان معرّفى كرد و خود نكوكار بود و ديگران را بسوى حقّ رهبرى كرد بهترين مردم است و سخن او بهترين
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 434
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣٤