هجدهم و نوزدهم كه بعد از او علماى فنّ آن فرضيه را روشن كردهاند با اين جمله قابل تطبيق است . چون نظر آن عالم اين است : پيش از پيدايش اين كرات ، فضا انباشته بوده است از توده هاى گاز كه پس از گذشت زمان از يكدگر جدا شده و به صورت كره هاى امروزى نمودار شده است و اكنون با دوربينهاى نجومى توده هاى انبوه گاز ديده مىشود كه چندين ميليون برابر زمين است و پس از ساليانى دراز به صورت كراتى نمودار خواهند شد ، و چندى پيش كه به خاطر ندارم كجا خواندم نوشته بودند : در قسمتى معيّن از فضا توده ى گازى ديده مىشود كه مهيّاى براى درست شدن كره اى تازه است و مقدّمات آن فراهم شده است . و جمله ى « فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ » در آيت دهم را گفتهاند ممكن است با ادوار چهار گانه طبقات الأرضى تطبيق كرد كه هر روز كنايه باشد از يكى از دورانهاى تكميل زمين و عهدهاى اوّل و دوّم و سوّم و چهارم كه در كتابهاى علمى و درسى اين فنّ نوشتهاند .
6 - آيت 17 « وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ - الخ » يادآورى است براى آنها كه گولخورده ى موقعيّت خود هستند و تسليم نميشوند به هيچ راهنمائى ، و پند و اندرزى نمىپذيرند و عاقبت گرفتار سرسختى خود ميشوند چنان كه حكومتهاى واژگون شده و خانواده هاى متعدّى مردم آزار را مىبينيم و مىشنويم و تاريخ نشان ميدهد كه چگونه مصداق اين آيه هستند و كورى و كجروى را بر هدايت و راستروى ترجيح دادهاند و عاقبت بخوارى سرنگون شدهاند .
7 - آيات 20 ، 21 ، 22 جمله ى « حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ - الخ » نشان ميدهد نمودار شدن اعمال هر عضوى به صورت همان عضو كه كار گوش به صورت گوش نمودار مىشود و چشم و پوست بدن كه نيروى لامسه باشد هر كدام آنچه ميكنند به صورت آن در ميآيد و جمله ى « أَنْطَقَنَا اللَّه - الخ » ممكن است متوجّه به همين مطلب باشد كه همان كارها بجاى زبان آن عضو است كه مجسّم و نمودار شده است و آنچه چشم انجام داده و ديدنيهاى شخص بوده صورتى از ديدنى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 433
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣٣