و در آن هيچ خوبى و خوشى نبود . 4 - ضحّاك گفته است يعنى در روزهاى سخت و شديد . و كلمهء « نحسات » با سكون حاء و با كسر حاء قرائت شده است مجمع : جبّائى گفته است : يعنى با گرد و خاك كه چيزى ديده نمىشد .
ابو مسلم گفته است : يعنى روزهاى سرد . چون عرب سرد را نحس مينامد .
« يَوْمَ يُحْشَرُ أَعْداءُ » 19 مجمع : در اين جمله دو قرائت است : 1 - نحشر با نون به صيغه ى متكلَّم و نصب اعداء . 2 - با ياى مضموم و فتح شين بصيغهء مجهول غايب و رفع اعداء و نتيجه ى معنى تفاوت نميكند .
« شَهِدَ عَلَيْهِمْ - الخ » 20 مجمع : در معنى شهادت پاره هاى بدن بر بدكارى كافران سه قول است : 1 - اين پاره هاى تن را به صورت شاهد زنده درست مىكند كه شهادت بر كارهاى زشت آنها دهند . 2 - از آن اعضا خداوند عمل شهادت را نمودار مىكند كه حروف و كلمات شنيده مىشود و بطور مجاز گفته شده است كه خود آنها شهادت ميدهند . 3 - از اين اعضا چيزى نمودار مىكند كه نشان ميدهد آن مردم مستحقّ عذاب هستند .
طنطاوى : چنين پس از ششماه در كف دست و پاى او خطوطى نمودار مىشود كه تا دم مرگ باقى است و باشكال شكسته و منحنى در هر كسى جورى است ، و در نتيجه ى تحقيقات علمى كه روى آن آثار اين خطوط شده است مبالغه نخواهد بود اگر ادّعا شود كه بهر كجا دست و پاى آدمى رسيده است اثرى از آنها در آنجا مانده است كه چون آنها را جورى نگهدارى كنند كه از حوادث مصون بماند و نابود نشود و با موادّ شيميائى سائيده يا محلول نمودارش كنند البتّه با ارزشترين دليل و نشانه ى محسوس بر كار گذشته خواهد بود چون از اين تحقيقات علمى معلوم شده است كه اشكال اين خطوط نشانه ى طرز فكر و كار اشخاص است ، اين است كه علم امروز چگونگى شهادت اعضاء و جوارح را بر گناه گذشته نمودار مىكند و معنى آيه روشن مىشود .
« وَما كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ - الخ » 22 طبرى : اين سه جور معنى شده است :
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 424
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٢٤