سخن مفسّرين : « وَرَجُلًا سَلَماً » 29 مجمع : اين كلمه سه قراءت شده است : « سالما » با الف و سلم با فتح اوّل و دوّم و با صداى زير سين و لام بىصدا و ساكن .
« عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ » 31 ابو الفتوح : يعنى آنكه حقّ ميگويد با آنكه نا حقّ ميگويد داد خواهى ميكنند . و ستمگر و ستمديد و ارباب و رعيّت و ما فوق با ما دون و پيروان . ابو سعيد خدرى گفت : من در مقصود از اين آيه شاكّ بودم كه ما همه مسلمان و بيك دين هستيم پس مفاد اين آيه چه خواهد بود ؟ و چون جنگ جمل و صفّين پيش آمد مقصود را دانستم و دادخواهى به قيامت را فهميدم .
« فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ » - الخ « 32 كشف : يعنى كه ستمكارتر است از آن كه پنداشته است براى خدا فرزند است و شريك و مقصود از صدق قرآن كه برترين سخن راست است . بعضى گفتهاند : مقصود از صدق صادق است كه پيغمبر باشد .
« وَالَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ » 33 مجمع در معنى اين جمله اختلاف است : 1 - ابن زيد و قتاده و مقاتل گفتهاند : يعنى محمّد كه قرآن راست و درست آورد و مؤمنين آنها هستند كه تصديق او كردند و در هر دو جهان قرآن برهان آنها است و دليل فكر و كارشان چون در آخر آنها را به اين جمله ستوده است « أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ » 2 - سدّى گفته است : يعنى آنكه قرآن را آورده است كه جبرئيل باشد و محمّد آن را تصديق كرده است 3 - ابن عبّاس گفته است مقصود از صدق لا إله الَّا اللَّه است و آنكه آورده است و آنكه آن را آورده است و تصديق كرده است محمّد است 4 - ابو العالية و كلبى گفتهاند : يعنى پيغمبر آورد و ابو - بكر قبول كرد 5 - عطاء و ربيع گفتهاند : مقصود دستور پيغمبرها ، و پيغمبرها و پيروان آنها است 6 - مجاهد و ضحّاك گفتهاند : آنكه آورده است پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و آنكه تصديق كرده است علىّ عليه السّلام است و همين معنى از امامهاى ما عليهم السّلام نقل شده است .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 363
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٦٣