مجمع : بعضى گفتهاند : اين جمله نقل سخن عقبة بن ابى معيط است و معنى چنين است : اين سخن محمّد موجب فساد و نابودي مردم است و اين گردنگيرش مىشود و نابود مىشود و ما آسوده ميشويم . و بعضى گفتهاند : يعنى اين دين محمّد و دست برداشتن از دين خود كارى است كه از ما ميخواهند براى زوال نعمت ما و بسر آمدن خوشى و زندگى ما ، چون معتقد بودند : هر كس از بتها رو گردان شود بقحطى و سختى گرفتار شود .
كشف : يعنى اين دعوت محمّد و رياست و برترى چيزى است كه خواستهء همه كس است .
« جُنْدٌ ما هُنالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الأَحْزابِ » 11 طبرى : مقصود از جند همان مردم هستند كه گفته شد « فِي عِزَّةٍ وَشِقاقٍ » يعنى گرفتار خود پسندى و نافرمانيند و « هنالك » اشاره است بسرزمين بدر كه در آنجا بدست مسلمانان كشته و شكسته شدند . و « احزاب » يعنى گروه ابليس و شيطان و معنى چنين است اين مردم از دسته ى ابليس هستند و در سرزمين بدر شكسته خواهند شد . و قتاده گفته است : اين وعده اى است كه در مكه خدا به پيغمبر داد كه گروهى از اين كافران هزيمت و فرارى از برابر تو ميشوند و بروز جنگ بدر اين وعده نمودار شد ، و بعضى از اهل عربيّت اين جمله را چنين معنى ميكرد : يك دسته در اينجا مغلوب هستند كه به آسمان بالا روند . ( اين نقل طبرى نزديك است بآنجور كه ما اين جمله را ترجمه كرديم ) .
مجمع : كلمه ى « ما » زايد است و « هنا لك » صفت جند است و ممكن است براى مهزوم باشد يعنى لشكرى در آنجا شكست يافته و اشاره بسرزمين بدر است و معنى جمله اين است : آنها كه اين سخنان را مىگفتند لشكرى شكست يافته هستند از دسته ى كافران كه متّحد شدند در برابر پيغمبران .
تفسير لاهيجى : يعنى اين كافران يك لشكر كوچك هستند از آن گروه كه سخن پيغمبران دروغ دانستند و در مقام رياست طلبى و بزرگى فروشى شكسته
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 317
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣١٧