3 - قتاده گفته است : نام قرآن است كه به آن سوگند ياد شده است . 4 - سدّى گفته است : از حروف هجائيّه است . 5 - ضحّاك گفته است : كنايه از صدق است يعنى خداوند راست گفته است . و ما در ترجمه بمعنى صدق فرموده ى پيغمبر گرفتيم .
مجمع : اين كلمه سه جور قرائت شده است با فتح و كسر و سكون دال .
كشف : اين سوره بمكّه نازل شده است و هشتاد و هشت آيت است و معنى « صاد » علاوه بر معارضه بمعنى مسامحه و چشم پوشى است ، يعنى اى محمّد ارفاق كن و آسان بگير . و او نوشته است : « ص » ميفرمايد : من صمدم كه همه را به من نياز است و مرا بكس نياز نيست ، احدم كه مرا شريك و انباز نيست .
« وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ » 1 مجمع : ابن عبّاس گفته است : يعنى سوگند به قرآن داراى شرافت و ديگران بمعنى يادآورى و راهنمائى و بيان گفتهاند . و در جواب قسم چند قول است : 1 - براى اظهار بلاغت در جمله نيامده است و معنى چنين است : سوگند به قرآن كه حقّ نمايان شد . 2 - صاد جواب قسم است يعنى سوگند به خدا كه محمّد راست گفت . 3 - جواب در جمله ى بعد است كه « كَمْ أَهْلَكْنا - تا آخر » باشد .
« إِنَّ هذا لَشَيْءٌ يُرادُ » 6 طبرى : يعنى اينكه محمّد ما را دعوت مىكند خواسته ى خود او است كه براى برترى خود و پيروى ما ميگويد و هدف شخصى او است .
ابو الفتوح : در مقصود از كلمه ى « هذا » اختلاف است : 1 - بعضى ، گفتند : اشاره است بجمله ى جلو « وَاصْبِرُوا - الخ » يعنى اين شكيبائى بر - پرستش خدا نامطلوب است و خداوند از ما اين را ميخواهد كه همين بتها را بپرستيم 2 - بعضى گفتند اشاره است بسخنان پيغمبر و دين او يعنى دين محمّد را از او خواستهاند و او ميتواند انجام دهد و از اين رو است كه پيروانش - زياد ميشوند و جلو ميروند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 316
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣١٦