كنند و جان و دل در اين بشارت نثار كنند .
تفسير حسينى : از براى مثل اين نعمتها پس بايد كه عمل كنند عمل كنندگان نه براى مال و جاه دنيا كه بر شرف زوال است و در صدد انتقال رباعى :
گر بار كشى بار نگارى بارى
ور كار كنى براى يارى بارى
ور روى به خاك راه خواهى ماليد
بر خاك ره طرفه سوارى بارى
« أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ 62 إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً » - الخ 63 ابو الفتوح : زقّوم ميوه اى است بسيار تلخ و زننده و بدبو و اين كلمه مشتقّ است از تزقّم الطَّعام يعنى با سختى و ناپسندى خورد . و در مقصود از اين جمله اختلاف است :
1 - قتاده گفت : چون كافران گفتند : چگونه شود كه در دوزخ درخت باشد با آنكه آتش آن را ميسوزاند ؟ بجواب آنها گفته شد كه درخت زقّوم در دوزخ بر - جاى كردهايم تا آزمايش كافران باشد چه هر كه مؤمن است ميداند كه خدا قادر بر آن است و آنكه ستمكار است و كافر منكر مىشود . 2 - ديگرى گفته است : فتنه بمعنى عذاب و معنى جمله اين است : درخت زقّوم را آزار و عذاب ستمكاران كرديم ، چونكه ابن زبعرى گفت : زقّوم بلغت بربر و افريقا بمعنى كره و خرما است و محمّد ما را به آن تهديد مىكند كه بجهنّم خوراك ما خواهد بود . و ابو جهل گروهى از آنها را به خانه برد و بكنيز خود گفت : « زقّمينا » يعنى كره و خرما براى ما بياور او آورد . ابو جهل گفت : « تزقّموا » يعنى از اين زقّوم بخوريد . اين آيه اشاره به اين سخن و كار كافران است كه درخت زقّوم موجب آزمايش اين ستمكاران است كه بخواسته ى خود آن را معنى ميكنند . و پس از آن معرّفى شد كه : « إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ » - الخ زقّوم درختى روئيده از جهنم است .
« شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ » 64 طبرى : از ابن مسعود نقل است : « شجرة نابتة في اصل » قراءت كرده است .
[ ابو الفتوح : اين درختى است كه در بن دوزخ رويد ] .
« طَلْعُها كَأَنَّه رُؤُسُ الشَّياطِينِ » 65 طبرى : در همانند كردن ميوه و