جمله ى « يَعْبُدُونَ الْجِنَّ » شايد براى توبيخ اين گونه افكار باشد كه چنين مردمى گرفتار اوهام و خيالات پراكنده هستند و از چيزهاى نهانى و جنّى كه به خيال باطل خود درست ميكنند ميترسند و آنها را ميپرستند چنان كه امروز هم مردمى باوراد و دعا خوانى معتقدند و جلو بيمارى و دزدى و گرفتارى را بوسيله رمّال و جنگير و عزائم ميگيرند از بقاياى همان مردمند و مورد نكوهش آيه هستند . و ممكن است چنان كه در ترجمه نوشتيم و مفسّرين احتمال دادهاند معنى جمله اين باشد : آنها كه خداپرست نشدند و ملك پرستى را بهانه كردند در حقيقت شيطان پرست هستند كه بفرمان او از راه راست بكج رفتهاند و خود را ملكپرست دانستهاند .
2 - آيت 44 « ما آتَيْناهُمْ مِنْ كُتُبٍ » - الخ بطورى كه مفسّرين هم گفتهاند و از ترجمه ى ما نمودار است مقصود اين است كه اين منكرين از كجا ادّعاى سحر و بيهودگى سخن پيغمبر ميكنند با اينكه كتاب و معلَّم به آنها داده نشده است كه چنين مطالب را از سوى حقّ به آنها فهمانده باشند پس اين ادّعا ساخته فكر خودشان است و مجعول است . ولى ممكن است بگوئيم : جمله ى « ما أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذِيرٍ » بواسطه ى كلمه ى نذير كه بمعنى ترساننده ى از آينده بد است مقصود پيغمبر است براى رهبرى يعنى به آنها هيچ پيغمبر و كتاب نفرستاديم و تشخيص جادو و سخن درست را هم به آنها نياموختيم تا سخن محمّد را باطل بشمارند . پس آيه دو مطلب را ميفهماند : 1 - نفرستادن رهبر و كتاب . 2 - ياد ندادن تشخيص جادو و از غير جادو .
3 - آيت 53 جمله ى « وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ » اختلاف مفسّرين نوشته شد ولى بقرينه ى آيت جلو ظاهر همان است كه در ترجمه نوشتيم چون در آيت جلو گفته شده است « قالُوا آمَنَّا » پس معلوم است كه سخن از اصالت قيامت كافران است ، پس از آن گفته شده است « أَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ » - الخ يعنى دسترس به ايمان ندارند كه دورند . از آن پس گفته شده است « وَقَدْ كَفَرُوا بِه مِنْ قَبْلُ وَ
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 224
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٢٤