نَصْرَ اللَّه قَرِيبٌ « كه نتيجه اين است : خوشبختى و بهشت را گمان نبريد بيگرفتارى و سختى فراهم مىشود ولى البتّه پايان كار آسايش و يارى خداوندى است كه به زودى خواهد رسيد . بروز خندق و جنگ احزاب كه مسلمانان گرفتار شدند چون ايمان بوعده ى قرآن و مفاد اين آيه داشتند گفتند وعده ى خدا و پيغمبر راست است و اين گرفتارى عاقبت خوش خواهد داشت « 1 » .
حسينى : بيت :
هر كه دارد چون قلم سر بر خط احكام او مىنويسد بخت ، طغراى شرف بر نام او « رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه - تا آخر » 23 مجمع : يعنى از مؤمنين مردانى هستند كه با پيغمبر بيعت كردند از جنگ رو نگردانند و به پيمان و بيعت خود وفا كردند ، و معنى « قَضى نَحْبَه » اين است كه بر پيمان خود بود تا مرد يا در جنگ كشته شد و بآرزوى خود رسيد . بعضى گفتهاند : مقصود شهداى احد است كه كشته شدند و وظيفه ى خود انجام دادند و به پروردگار خود رسيدند .
حسن بصرى گفته است : يعنى عمر خود را براستى و وفاكارى به آخر رساندند ، و در صحيح بخارى از انس مالك نقل كرده است كه عموى من در جنگ بدر حاضر نبود و پس از آن گفت : اى خدا پوزش ميخواهم كه چون دگر مسلمين كارى نكردم و اگر چنين روزى پيش آيد خدا داند كه چه خواهم كرد . چون بروز جنگ احد مسلمين فرار كردند او گفت : خدايا از كار كافران بيزارم و از فرار مسلمين بپيشگاه تو عذر ميخواهم و بدشمن حمله كرد و چنان كوشيد كه در كشتهء او هشتاد زخم تير و نيزه و شمشير بود . و ما ميگفتيم : براى او و آنها كه با او كشته شدند اين آيت آمد « فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى » و ابن اسحاق گفت : اين جمله براى آنها است كه
هامش
( 1 ) غزوهء خندق و احزاب را مؤلَّف نياورده و براى فهم آيات نياز بدانستن آن هست طالبين رجوع كنند به كتاب قصص القرآن چاپ كتابخانه صدوق تا آيات اين قسمت را بهتر بفهمند ( مصحّح )