پيغمبر را از اين سخن خبردار ميكنم و چون حضور پيغمبر رسيد اين آيه نازل شده بود كه خدا ميشناسد آنهائى را كه شما را از پيغمبر بر كنار ميكنند و برادران خود را ميگويند نزد ما بيائيد .
« فَأَحْبَطَ اللَّه أَعْمالَهُمْ » 19 طبرى : ابن زيد گفته است : مردى از آنها كه در جنگ بدر حاضر شده بود و آن ثواب بزرگ اوّلين جنگ نصيبش شده بود در جنگ احزاب منافق شد و اين جمله توصيف او است كه خدا آن عمل خير جنگ در بدر را بواسطه ى نفاق در اين جنگ باطل و بيهوده كرد .
« يَحْسَبُونَ الأَحْزابَ لَمْ يَذْهَبُوا » 20 طبرى : از قرائت ابن مسعود نقل شده است كه او چنين ميخوانده است « يحسبون الاحزاب قد ذهبوا فاذا وجدوهم لم يذهبوا » . و جملهء « يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِكُمْ » يسّاءلون با تشديد سين نيز خوانده شده است .
« لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّه أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » 21 ابو الفتوح : عاصم « اسوة » با ضمّ و صداى جلو همزه خوانده است و ديگران با كسر و صداى زير و معنى جمله اين است كه بايد شما مسلمانان به پيغمبر نگاه كنيد و پيرو كار او باشيد ، در جنگ احد دندانش شكست و عمويش حمزه و عبيدة بن حارث كشته شدند و او بجاى ماند و بىتابى نكرد و آنچه آزار ديد و ستم كشيد بر خود هموار كرد و بجاى ماند شما هم بايد چنين باشيد . و اين جمله اگرچه به صورت خبر است ولى بمعنى امر است .
« صَدَقَ اللَّه وَرَسُولُه » 22 مجمع : اين جمله دو معنى شده است :
1 - جبّائى گفته است : پيغمبر فرموده بود اعراب دسته جمعى بر سر ما ميآيند و ميجنگند و به آخر ما چيره ميشويم . و چون بجنگ احزاب اعراب از هر طرف مدينه را در ميان گرفتند و پيغمبر و مسلمانان را در محاصره داشتند مسلمانان كه اين را ديدند چون ايمان بپيغمبر داشتند گفتند : همين است وعده ى خدا و پيغمبر و راست است كه به آخر ظفر با ما است . 2 - قتاده و ديگران گفتهاند : چون به سوره ى بقره گفته شده است « أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ - تا - إِنَّ
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٦٣